Çocuk Teslimine (İİK. madde 25) ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına (İİK. madde 25) İlişkin İlamlı Takipler

Çocuk Teslimine ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına İlişkin İlamlı Takipler

§ A. ÇOCUK TESLİMİNE İLİŞKİN İLAMLI TAKİPLER (İİK. mad. 25*)

I- “Çocuk teslimine” ilişkin çeşitli ilam türleri vardır. Gerçekten; çocuk teslimine ilişkin hüküm, boşanma ilamında (MK. mad. 182), ayrılık ilamında (MK. mad. 182), velayetin kaldırılması (nez`i) yoluyla vasi tayinine ilişkin ilamda (MK. mad. 348), çocuğun bir aile yanına yerleştirilmesine ilişkin ilamda (MK. mad. 347), çocuğun bir kuruma yerleştirilmesine ilişkin ilamda (MK. mad. 347), 5387 sayılı Korunmaya Muhtaç Çocuklar Hakkındaki Yasanın birinci maddesi gereğince alınacak kararda yer alabilir. 1

II- Çocuk teslimine ilişkin ilam, a n a , b a b a ya da i l g i l i diğer bir kişi tarafından, icra dairesine, “örnek: 48 takip talebi” 2 ile birlikte verildikten sonra, icra dairesince borçluya -Yönetmelik mad. 17/3`de bahsedilen, örnek no: 3`e göre düzenlenen- örnek: 55 icra emri 3 gönderilir. Bu icra emrinde, “icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde çocuğun teslim edilmesi, bu süre içinde teslim edilmezse, ilam hükmü zorla yerine getirileceği” belirtilir. 

Borçlu yedi gün içinde çocuğu teslim etmezse, icra dairesi, çocuğu nerede bulunursa bulunsun, alıp alacaklıya vermek suretiyle, ilam hükmünü zorla yerine getirir. 

U y g u l a m a d a, kimi icra müdürleri, “kendilerinin ancak haciz sırasında -kilitli yerlere karşı- zor kullanma yetkisine sahip olduğunu, çocuğun borçlu anne / baba tarafından kaçırılması halinde, çocuğun kaçırıldığı yere veya çocuğun sığındığı kişiye karşı zor kullanamayacaklarını” belirtmekte iseler de, bu düşünce yanlıştır. Çünkü İİK. mad. 25/I, c. 2 ve 25/II`de icra müdürünün bu konudaki zor kullanma yetkisi açıkça öngörülmüştür.

Çocuk teslimleri, icra memurlarını yerinde ve isabetli tedbirler almak durumunda bırakır. Çocuk tesliminin duygusal ve psikolojik yönleri nedeniyle taraflar ilamın infazı sırasında fazla duyarlılık gösterebilirler. 4 İcra müdürünün -daha doğrusu, çocuk teslimiyle görevlendirilmiş memurun- bütün bu durumlarda herhangi bir şikayete yol açmayacak ölçüde tatlı-sert davranıp ilamın gereğini yerine getirmesi gerekir. 15.7.2003 tarihinde 4949 Sayılı Kanunla, İcra ve İflas Kanununda yapılan değişiklik sırasında, bu tür ilamların uygulanması sırasında -icra müdürüne yardımcı olması için- “sosyal çalışmacı, pedagog, psikolog veya çocuk gelişimcisi gibi bir uzmanın, bunların bulunmadığı yerlerde bir eğitimcinin hazır bulundurulması” ilkesi -kanuna yeni eklenen 25/b maddesi ile- kabul edilmiştir.

[ilgiliMakale icerik_id=”38614″]

Çocuk teslimi için gerektiğinde, çocuğun saklandığı yerleri aramak ve çocuğu zorla almak için kolluk kuvvetlerinden yararlanılır. 5

Çocuk teslimine ilişkin ilamların yerine getirilmesi (icrası – infazı) sırasında “çocuğu gizleyen borçlu ile bu eyleme bilerek katılanlar” alacaklının şikayeti üzerine icra mahkemesi tarafından, İİK. mad. 341 hükmüne göre cezalandırılırlar. 6 

III- Çocuk alacaklıya teslim edildikten sonra, borçlu haklı bir neden olmaksızın çocuğu tekrar alırsa, icra müdürü yeni bir hükme ve icra emri tebliğine gerek kalmadan, çocuğu borçlunun elinden zorla alarak alacaklıya teslim eder. Buna sebep olan borçluyla çocuğu kaçırma eylemine bilerek katılmış olan kişiler, alacaklının şikayeti üzerine İİK. mad. 341 hükmüne göre icra mahkemesi tarafından cezalandırılırlar. 7

IV- Çocuk teslimi hakkındaki ilamın icraya konabilmesi için HUMK. mad. 343/IV gereğince kesinleşmesi gerekir. 8 Ancak, ilamın kesinleşmesi beklendiği takdirde çocuğun belirsiz bir yere kaçırılmasının mümkün görüldüğü durumlarda ya da çocuğun hak ve çıkarlarının veya sıhhat veya hayatının bir tehlike ile karşı karşıya bulunduğu durumlarda, ilamın kesinleşmeden uygulanmasının sağlanması için mahkemeden t e d b i r k a r a r ı alınabilir. Alacaklı MK. mad. 169 yoluyla HUMK. mad. 101/4`e dayanarak isteyebileceği böyle bir tedbir kararını aldıktan sonra, bunu icra dairesine vererek, hemen ilamın yerine getirilmesini sağlayabilir.

Bunun üzerine, icra dairesi, karşı tarafa tebligat yapmadan mahkemeden verilen tedbir kararını uygular. 9

V- Çocuk teslimi konusunda taraflar arasında çıkacak uyuşmazlıklar -örneğin; çocuğun n e r e d e ve n e ş e k i l d e alacaklıya teslim edileceği vs.- icra mahkemesi tarafından çözümlenir. 10

Çocuk teslimi hakkındaki ilam hükmünün açık olmaması ya da birbiriyle çelişir fıkraları içermesi halinde, icra mahkemesi tarafların “açıklama (tavzih) kararı” getirmeleri için kendilerine süre verebilir ve bu süre içinde ilamın yerine getirilmesini durdurabilir. 11

VI- “Çocuk teslimine ilişkin ilamlar”ın infazı ile ilgili olarak yüksek mahkeme;
– “İcra mahkemesinin (tetkik merciinin), takip dayanağı ilamı -çocuğun ilamda yazılı saatte anneden alınıp babaya verilmesi ve yine ilamda yazılı saatte, babadan geri alınıp anneye teslim edilmesi konusunda- yorum yoluyla değiştirme yetkisine sahip olmadığını” 12
– “Velinin icra emrine karşı direnmesi sabit olmadan, alacaklının icra memurunu kendiliğinden götürmesi sonucu yapılan masrafları borçludan isteyemeyeceğini” 13
– ” `Önceki vasinin azledildiğine` dair yeni vasi tayinine ilişkin kararda bir açıklık bulunmaması halinde, yeni vasinin bu ilama dayanarak `vasisi olduğu çocuğun kendisine teslimini` -önceki vasiden- isteyemeyeceğini” 14 b e l i r t m i ş t i r . 

§ B. ÇOCUKLA KİŞİSEL İLİŞKİ KURULMASINA İLİŞKİN İLAMLI TAKİPLER (İİK. mad. 25 a*)

I- “Çocukla kişisel ilişki kurulmasına” ilişkin ilamların nasıl yerine getirileceği konusunda İcra ve İflas Kanununda ayrı bir hüküm yokken bu ilamlar, “kısa bir süre için çocuğun bir taraftan alınarak diğer tarafa verilmesini” yahut “diğer taraf yanında veya icra dairesinde belirli zamanlarda çocuğun diğer tarafa gösterilmesine” ilişkin bulunduğundan, `çocuk teslimi hakkındaki hükümlere` göre yerine getiriliyor, bu da uygulamada aksaklıklar yaratıyordu. 15 

II- Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilamlar, çeşitli nedenlerle mahkemelerden dava sonucunda elde edilmiş olabilir. Gerçekten; boşanma ilamında, evlilik dışı doğan çocukla kişisel ilişki kurulması ilamında, büyükbaba ya da büyükana ile torunlar arasındaki kişisel ilişki kurulmasına ait ilamda bu konuda hükümler yer alabilir.16

III- Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam hükmüne diğer eş uymazsa, alacaklı durumundaki taraf, ilamı icraya koyarak takip talebinde bulunabilir. “Takip talebi” 17 üzerine icra müdürü borçluya -İİK. mad. 25`de olduğu gibi- bir örnek: 55 icra emri 18 gönderir. Borçlu, icra emri gereğini yerine getirmezse, -İİK. mad. 25`de olduğu gibi- ilam hükmü zorla yerine getirilir.

Borçlu hakkında ayrıca alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesince İİK. mad. 341 hükmüne göre ceza verilir. 19

IV- Genellikle, takip konusu ilamlarda, kurulan kişisel ilişkinin z a m a n ı , y e r i , ş e k l i , açık ve kesin olarak belirtilmediğinden, bu konuda pek çok uyuşmazlık baş gösterir. Çıkan bu uyuşmazlıkları icra mahkemesi, gerektiğinde bilirkişi dinleyerek çözümler. 20

“Çocukla kişisel ilişki kurulması”na ilişkin ilamın infaz şekli, talimat (istinabe edilen) icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesi tarafından -şikâyet üzerine- değiştirilemez. 21

U y g u l a m a d a, özellikle “çocukla kişisel ilişki kurulması”na dair ilamın infazı sırasında yapılan masraflara kimin katlanacağı, bu masrafları peşin olarak icra dairesine yatırmış olan tarafın (alacaklının) bunları daha sonra karşı taraftan (borçludan) talep edebilip edemeyeceği tartışma ve tereddüt konusu olmuştur. 

Yüksek mahkeme; özellikle yeni tarihli içtihatlarında 22 “çocuğun karşı tarafla görüşmesini engelleyen ve hakkında takip yapılmasına neden olan tarafın icra giderlerine katlanması gerekeceğini” belirtmiştir. 23

V- Çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin ilamlar da “aile hukukunu ilgilendirdiğinden” -çocuk teslimi hakkındaki (İİK. mad. 25) ilamlar gibi- k e s i n l e ş- m e d e n takip konusu yapılamazlar (HUMK. mad. 343/IV). 24 Ancak, burada -İİK. mad. 25`deki çocuk teslimlerinde olduğu gibi- 25 26 ilam kesinleşmeden, mahkemeden i h t i y a t i t e d b i r k a r a r ı alınarak, (HUMK. mad. 101/4) ilamda belirtilen çocukla kişisel ilişki kurulabilir. 

VI- Bu tür ilamların infazıyla ilgili olarak yüksek mahkeme;
– “Çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin ilamın infazı için alacaklı babanın, zamanında ve usulüne uygun olarak icraya başvurmasına rağmen, borçlu-ananın çocuğu kaçırması halinde, ilamda `kişisel ilişki kurulması` için öngörülen süre geçse dahi, çocuğun babaya teslimi gerekeceğini” 27
– “Çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin ilamın icrasından önce, alacaklının takip tarihine kadar yaptığı masrafların `dava konusu` olacağını, bunların ödenmesi için borçluya icra dairesince `icra emri` ya da `muhtıra` gönderilemeyeceğini” 28
– ” `Çocukla kişisel ilişki kurulması`na dair ilamın, çocuğun ergin olmasına kadar infazı gerekeceğini” 29
– “Çocuk ile yurtdışına giden anası arasında kişisel ilişkinin ne şekilde kurulacağının, yeni bir hükümle belirlenebileceğini” 30
– “İlamda, çocukla ne şekilde görüşüleceğinin yazılı olmaması halinde, çocuğun icra dairesinin uygun bir yerinde alacaklı ana ya da babaya gösterilmesi gerekeceğini” 31
b e l i r t m i ş t i r .

(*) Çocuk teslimi
Madde 25- “Çocuk teslimine dair olan ilâm icra dairesine verilince icra müdürü 24`üncü maddede yazılı şekilde bir icra emri tebliği suretiyle borçluya yedi gün içinde çocuğun teslimini emreder. Borçlu bu emri tutmazsa çocuk nerede bulunursa bulunsun ilâm hükmü zorla icra olunur.

Çocuk teslim edildikten sonra diğer taraf haklı bir sebep olmaksızın çocuğu tekrar alırsa ayrıca hükme hacet kalmadan zorla elinden alınıp öbür tarafa teslim olunur.” 

=================================================

1 AYDINLIYIM, S. İcrada Çocuk Teslimi ve Şahsi Münasebet Tesisi (Ad. D. 1969/5, s: 271)
2 Bu konuda doldurulmuş “takip talebi” ö r n e ğ i için bknz: UYAR, T. Uygulamalı İcra ve İflas Hukuku, C: 1, 1993, s: 538 vd.
3 Bu konuda, doldurulmuş “icra emri” ö r n e ğ i için bknz: UYAR, T. age. s: 659 vd.
4 HAKİMOĞLU, A. R. Yeni İcra ve İflas Kanunu Şerhi, 1929, s: 207
5 AZMİ, S. / İZZET, N. İcra ve İflas Kanunu Esasları ve Şerhi, 1933, s: 51
6 Ayrıntılı bilgi için bknz: UYAR, T. İcra ve İflas Hukukunda Suç Sayılan Fiiller (İcra-İflas Suçları), 1987, s: 312 vd.
7 Bknz: Yuk. dipn. 6
8 Bknz: 12. HD. 11.11.1993 T. 13533/17604; 30.12.1940 T. 5544/5962 
9 OLGAÇ, S. / KÖYMEN, H. İçtihatlarla İcra ve İflas Kanunu, 1965, s: 114 – AYDINLIYIM, S. agm. s: 278
10 BERKİN, N. İcra Hukuku Rehberi, 1979, s: 157 – ÖZCENGİZ, M. N. Tetkik Mercii, 1975, s: 30 
11 BERKİN, N. age. s: 157 – AYDINLIYIM, S. agm. s: 276
12 Bknz: 12. HD. 15.12.2000 T. 18955/20051
13 Bknz: 12. HD. 28.5.1997 T. 5845/6259
14 Bknz: İİD. 17.6.1966 T. 6782/6678 
(*)Çocukla şahsi münasebet tesisine dair ilâmın icrası 
Madde 25 a – “Çocukla şahsi münasebetlerin düzenlenmesine dair ilâm hükmünün yerine getirilmesi talebi üzerine icra müdürü, küçüğün ilâm hükümleri dairesinde lehine hüküm verilen tarafla şahsi münasebette bulunmasına mâni olunmamasını; aksi halde ilâm hükmünün zorla yerine getirileceğini borçluya 24`üncü maddede yazılı şekilde bir icra emri ile tebliğ eder. Bu emirde ilâm hükmüne aykırı hareketin 341`inci maddedeki cezayı müstelzim olduğu da yazılır.
Borçlu bu emri tutmazsa ilâm hükmü zorla yerine getirilir. Borçlu alacaklının şikayeti üzerine ayrıca 341`inci maddeye göre cezalandırılır.” 
15 AKYAZAN, S. İnceleme ve Açıklamalar, 1965, s: 13
16 AYDINLIYIM, S. İcrada Çocuk Teslimi ve Şahsi Münasebet Tesisi (Ad. D. 1969/5, s: 277)
17 Bu konuda doldurulmuş “takip talebi” ö r n e ğ i için bknz: UYAR, T. Uygulamalı İcra ve İflas Hukuku, 1993, C: 1, s: 540 vd.
18 Bu konuda doldurulmuş “icra emri” ö r n e ğ i için bknz: UYAR, T. age. s: 661 vd.
19 Ayrıntılı bilgi için bknz: UYAR, T. İcra ve İflas Hukukunda Suç Sayılan Fiiller (İcra-İflas Suçları), 1987, s: 312 vd.
20 Bknz: İİD. 23.11.1965 T. 557/5877; 9.10.1951 T. 4958/4900; 23.11.1957 T. 5670/5877
21 Bknz: 12. HD. 27.12.1982 T. 10092/9959
22 Bknz: 12. HD. 12.2.2004 T. 25314/2441; 13.5.1997 T. 5114/5521; 25.3.1986 T. 49/3211; 19.3.1984 T. 628/3162 
23 Karş: 12. HD. 28.10.1991 T. 3266/11071 – 14.4.1998 T. 3676/4119
24 Bknz: 12. HD. 10.4.1995 T. 5316/5286; 1.3.1995 T. 276/2811 
25 Bknz: Yuk. § A. AÇIKLAMA: IV
26 Bknz: 12. HD. 30.1.1994 T. 794/1115 
27 Bknz: 12. HD. 6.12.1982 T. 8917/9125 
28 Bknz: 12. HD. 22.1.1981 T. 8069/453 
29 Bknz: İİD. 5.12.1967 T. 11172/11142; 24.10.1960 T. 7038/6993 
30 Bknz: İİD. 9.12.1957 T. 6937/7162
31 Bknz: İİD. 5.11.1956 T. 5039/5309

Av. Talih UYAR

Bu bilimsel çalışma, daha önce Yargı Dünyası Adlı Dergide yayınlanmış ve aynı derginin E-İçtihat adlı programından alınmıştır.

Bu İçeriği Paylaş!
İçeriğimizi Yararlı Buldunuz mu?
00

İçeriğimize yorumda bulunmak ister misiniz?

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a target="" href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong> <img src="" height="" width="" alt="" title=""> <table border="" style=""> <iframe frameborder="" allowfullscreen="" src="" width="" height=""> <div class=""> <tbody style=""> <tr style=""> <td style=""> <sub> <sup> <pre lang="" line=""> <ul style=""> <ol style=""> <li style=""> <span class="" style=""> <noindex>