Hukuk Yargılamasında Adli Yardım ve Sık Sorulan Sorular

Adli yardım, mali gücü yetersiz olanların dava açma hakkından yoksun kalmaması için getirilmiş bir ilkedir. Mali olanakları yetersiz kişilerin dava harç ve masraflarından muaf tutulması ve kendisi için baro tarafından ücretsiz avukat görevlendirilmesidir.

1 – Genel Bilgiler

Hukuk Yargılamasında Adli Yardım

Hukuk sistemimizde adli yardım terimi iki farklı anlama gelmektedir:

1- Mahkeme masraflarının kamu tarafından üstlenilmesi. Uygulamada bu türe, adli müzaheret adı da verilmektedir.

2- Maddî imkânları avukat tutmaya yeterli olmayan kişilere, ücreti devlet tarafından ödenen bir avukat atanmasıdır.

Birinci anlamı ile adli yardım, yani mahkeme masraflarının kamu tarafından üstlenilmesi Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda düzenlenmiştir ve bu yöndeki talepler mahkeme tarafından karara bağlanır. İkinci anlamda adli yardım yani avukat atanması ise Avukatlık Kanunu’nda düzenlenmiştir ve bu talepler ilgili Baro Başkanlıkları tarafından karara bağlanır.

Mahkemelerce adli yardım talebi konusunda verilen kabul veya red kararları kesindir. Ancak adli yardım talebinde bulunan bir kimse, bunu haklı gösterecek yeni bir sebebin ortaya çıkması halinde, yeniden adli yardım talebinde bulunabilir. Adli yardım talebi kabul edilen taraftanharç ve gider avansı talep edilmez. Yargılama sonuçlandığında, davanın kazanılması halinde harç ve masraflar karşı tarafa yükletilmektedir. Davanın kaybedilmesi halinde ise, karşı tarafın ödediği ve adli yardım nedeniyle alınmayan harç ve masraflar ödenmek zorunda kalınacaktır.

Mali yetersizlik nedeniyle avukat tutamayacak durumda olan kişiler, davalarının adli yardım yolu ile temin edilecek bir avukat tarafından takip edilebilmesi için Baro Başkanlığına başvurabilirler. Baro Başkanlıkları adli yardım taleplerini inceleyip karara bağlamak için Baro Yönetim Kurulundan bir veya daha fazla avukatı görevlendirebilecekleri gibi bulundukları ilin büyüklüğüne göre Baro bünyesinde adli yardım komisyonları da kurabilirler. Adli yardımda görev almak konusunda gönüllü olan avukatlar, görevlendirmede adaletin sağlanması bakımından belirli bir sıra dahilinde, bu komisyonlar tarafından görevlendirilir. Kendisine avukat atanan kişiler tüm mahkeme masraflarını üstlenmekle yükümlüdürler. Adli yardımdan yararlanan kişi için mahkemenin talebi üzerine baro tarafından görevlendirilen avukatın ücreti, yargılama gideri olarak Hazineden ödenir.

Her iki adli yardım yönteminin birlikte uygulanması da mümkündür.

Ceza Yargılamasında Adli Yardım

Şüpheli veya sanık müdafi seçecek durumda olmadığı ve bir müdafi yardımından faydalanmak istediği takdirde, baro tarafından kendisi için bir avukat görevlendirilir. Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık; çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise, istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir. Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yapılan soruşturma ve kovuşturmada ilgilinin istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir.

Şikâyetçi veya mağdurun da, cinsel saldırı suçu ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar hakkındaki soruşturma ve kovuşturmalarda baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteme hakkı vardır.

Şikâyetçi veya mağdur çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise, istemi aranmaksızın kendisine avukat atanır.

İdari Yargıda Adli Yardım

İdari yargıda adli yardım, adli yargı hukuk usulünde düzenlendiği şekilde yürütülmektedir, dolayısıyla “Hukuk Mahkemelerinde Adli Yardım” başlığı altında anlatılanlar idari yargı için de geçerlidir.

2 – Sık Sorulan Sorular

ADLİ YARDIMDAN KİMLER YARARLANABİLİR?

Yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun kimseler, iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilirler.

TÜM DAVALARDA ADLİ YARDIM ALABİLİR MİYİM?

Adli yardım sistemi ceza davaları dışındaki davalar içindir. Ceza davalarında adli yardım sistemi farklı yapılandırılmıştır. Adli yargıda hukuk mahkemelerinde ve idari yargıda dava açarken veya aleyhinize dava açılmışsa adli yardım talep edebilirsiniz.

CEZA DAVALARINDA ADLİ YARDIMDAN FAYDALANABİLİR MİYİM?

Hayır. Adli yardım sadece özel hukuk ve idari davalar için söz konusudur. Ceza davalarında şüpheli ve mağdurlar açısından farklı usuller belirlenmiştir. Şüpheliler açısından, alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçun şüphelisi veya sağır ve dilsiz veya 18 yaşından küçük veya kendinizi savunamayacak derecede malul iseniz tarafınıza zorunlu müdafi (sanık avukatı) atanır. Müdafi seçebilecek durumda olmadığınızı beyan ettiğiniz takdirde isteminiz üzerine müdafi görevlendirilir. Mağdurlar açısından; 18 yaşını doldurmamış, sağır veya dilsiz ya da meramınızı ifade edemeyecek derecede malul olmanız durumunda zorunlu olarak, cinsel saldırı suçu ile alt sının 5 yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçun mağduru iseniz isteminiz hâlinde tarafınıza avukat görevlendirilir.

ADLİ YARDIMDAN YARARLANABİLMEK İÇİN NE YAPMALIYIM?

Adli yardım için yargılamanın yapılacağı mahkemeye; icra ve iflas takiplerinde takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesine; kanun yollarına başvuru sırasında bölge adliye mahkemesine veya Yargıtay’a başvurulması gerekmektedir. Mahkeme adli yardımın koşullarının oluşup oluşmadığını değerlendirerek talebin kısmen veya tamamen kabulüne ya da reddine ilişkin karar vermektedir. Talep hâlinde inceleme duruşmalı olarak yapılır. Adli yardım, hükmün kesinleşmesine kadar devam edecektir.

Mahkemelerce adli yardım talebi konusunda verilen kararlara karşı, tebliğinden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe vermek suretiyle itiraz edilebilir. İtiraz incelemesi neticesinde verilen kararlar kesindir. Adli yardım talebi reddedilirse, ödeme gücünde sonradan gerçekleşen ciddi bir azalmaya dayanılarak tekrar talepte bulunulabilir. Adli yardım talebinizin mahkemece kabulü halinde yargılama harç, avans ve giderlerini de adli yardım kararı devam ettiği müddetçe kısmen ya da tamamen ödemeyebilirsiniz.

AVUKAT ATANMASI İÇİN ADLİ YARDIMDAN NASIL YARARLANABİLİRİM?

Maddi açıdan avukat tutamayacak durumdaysanız adli yardım yoluyla temin edilecek bir avukat tarafından davanızın takip edilebilmesi için baro başkanlıklarına ya da baro adli yardım bürolarına başvurabilirsiniz.

BARO NEDİR? BARO NEREDEDİR?

Avukatların meslek örgütüne “Baro” denir. Otuzdan fazla avukat bulunan her il merkezinde bir Baro Başkanlığı bulunur. Yeterli sayıda avukat olan ilçelerde Baro temsilciliği vardır. Baroyu bulmanın en kolay yolu bulunduğunuz il merkezindeki adliye binasına gitmektir. Ayrıca Türkiye Barolar Birliği’nin web adresinden tüm baroların iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz (www.barobirlik.org.tr).

ADLİ YARDIM AVUKATI BENDEN ÜCRET ALMADIĞI İÇİ DAVAMI İHMAL EDER Mİ?

Adli yardım avukatı ücretsiz çalışmamaktadır. Asgari ücret tarifesine göre belirlenen ücret Baro tarafından sizin adınıza ilgili avukata ödenir. Adli yardım servislerinde çalışan avukatlar bu durumu kabul ederek gönüllü olmuşlardır. Baro Adli Yardım Kurulları görevlendirdikleri avukatları takip ederler.

ÖDEMEDİĞİM DAVA HARÇ VE GİDERLERİ DAHA SONRA BENDEN ALINACAK MI?

Adli yardım kararından dolayı ertelenen tüm yargılama giderleri ile Devletçe ödenen avansları dava veya takip sonunda haksız çıkmanız hâlinde ödemenize karar verilir. Ancak uygun görülürse haksız çıkmanız hâlinde ödenecek yargılama giderlerini en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitler hâlinde ödemenize karar verilebilir. Adli yardım kararından dolayı Devletçe ödenen veya muaf tutulan yargılama giderlerinin tahsilinin, sizin için mağduriyete neden olacağı mahkemece açıkça anlaşılırsa, mahkeme, hükümde tamamen veya kısmen ödemeden muaf tutulmanıza karar verebilir.

Düşüncelerinizi duymaktan mutluluk duyarız

Yorumda Bulunun!

Yeni Üyelik Kaydı
İsim - Soyisim (gerekli)
Short Description
Long Description
Cinsiyet (gerekli)
Doğum Tarihi (gerekli)
Şehir
Meslek (gerekli)
Okunan/Bitirilen Hukuk Fakültesi (gerekli)
Hakkında

Üye hakkında, kısa, biyografik bilgi

Şifreyi Sıfırla