“Hastane enfeksiyonudur, ölümcüldür, rutindir, hasta kaybedilebilir ” denebilir mi ?

HASTANE ENFEKSİYONLARININ NEDENLERİ

Enfeksiyonun nedenini tespit etmek çoğu kez son derece güçtür.Bu sebeple de, çoğu kere hekimin, sağlık çalışanlarının veya kurumun sorumlu olup olmadığını tespit etmek de güçleşmektedir.

Hastane enfeksiyonları ekzojen (çapraz) ve endojen (self-oto) enfeksiyonlar olarak iki grupta değerlendirilir. Endojen enfeksiyonlar hastanın kendi florasından kaynaklanır.Örneğin hastaya kateter takılırken, yani damar içine bir müdahale söz konusu olduğunda, enfeksiyon oluşturan bakteri veya bakteri kümelerinin kan yoluna geçmesi ile hastane enfeksiyonu oluşabilir. Ekzojen enfeksiyonlar ise dışarıdan alınan mikro organizmaların kan yoluna geçmesi ile oluşan enfeksiyonlardır.

“Hastane enfeksiyonları için konak ( prematürelik, ileri yaş, bağışıklık yetmezliği oluşturan ilaçlar/hastalıklar, invazsif alet kullanımı, şişmanlık, yanık, travma), çevre (ameliyathane koşulları, hastanede onarım), tıp ve sağlık personeli (ameliyat ve invazif uygulamalar esnasında oluşan komplikasyonlar) gibi değişik risk faktörleri  vardır5”.

Hastane enfeksiyonlarınadaha çok yeni doğan ve erişkin yoğun bakım ünitelerinde ve cerrahi sonrasında (post-op yoğun bakımlarda) rastlanmaktadır.İnvazif araç kullanımı, hastaların immun sistemlerindeki yetersizlikler (küçük-yaşlı veya bağışıklık sistemini etkileyen hastalıklara sahip olmaları gibi) operasyon sonrasında enfeksiyon ihtimalini erken düşünmemek, kan kültürlerini belirtiler başlar başlamaz almamak(yani teşhiste erken davranmamak), tedavide uygun antibiyotikleri vermemek,enfeksiyon hastalıkları konsültasyonu istememek (yani tedavide erken davranmamak) ve kayıtları düzgün tutmamak hastalığın ortaya çıkmasını, gelişmesini ve bazende bu olumsuzluklar nedeniyle ölümü getirmektedir. Bu noktada sormak gerekir, tüm bunlar yapılmadığından veya bazen de  zamanında yapılmadığından ve hastane enfeksiyonu riski göz ardı edildiğinden dolayı hasta kaybedildiğinde, bu bir tıbbi mal practice  midir? Buna “hastane enfeksiyonudur, ölümcüldür, rutindir,hasta kaybedilebilir ” denebilir mi?..Kısaca bu doğrudan  komplikasyon olarak kabul edilebilir mi?Bizce edilemez. Zira hastanın hastalanması veya ölümü ile yapılan hatalar arasında ciddi bir illiyet bağı olup olmadığı araştırılmalı ve enfeksiyonun nedeni araştırıldıktan sonra yukarıda yazılı hususlar etkin ve zamanında yapılmadığından hasta zarar görmüşse tıbbi uygulama hatası olarak değerlendirilmelidir. Bu sebeple “Hastane enfeksiyonu hastaneye yatan herkes için bir komplikasyondur” denemez, hasta ölmek ya da hastalanmak için değil, iyileşmek için hastaneye yatmıştır.“ABD de ödeme kurumları bası ülseri yarası enfeksiyonları, damar içi kateter enfeksiyonları, üriner kateter ilişkili enfeksiyonlar gibi hastane enfeksiyonlarını ödememeye başlamıştır. Fransa’da ekzojen hastene enfeksiyonlarına karşı hastalara tazminat ödemeye başlanılmıştır6” .

Hastane enfeksiyonları nadir görülürse de bir hastanede yaşanan en önemli tıbbi problemlerdendir. Hastane enfeksiyonları en çok yoğun bakım üniteleri ile organ nakli ve yanık üniteleri, hemodiyaliz üniteleri ve immun sistem yetersizliği gösteren hastaların yattığı ünitelerde görülürken, bir yandan da, genellikle sık tekrarlanan işlemlerin yapıldığı veya alet kullanılarak yapılan işlemler sırasında yapılan hatalar sebebiyle ortaya çıkmaktadır. Hastane enfeksiyonları meydana geldiğinde enfeksiyonun nedenini bulmak, daha fazla yayılmadan kontrol altına almak ve tekrarları önlemek amaç olmalıdır.

Günümüzde hastane enfeksiyonlarının, tamamen görülme olasılığının ortadan kaldırılması mümkün olmasa bile, gelişmiş ülkelerde görülme sıklığı sıfıra yaklaştıkça, bu durum, tıbbi özen ve güvenliğin sağlandığını gösteren önemli bir göstergedir.

Hastane enfeksiyonlarının ortaya çıkması için 3 faktörün olması gerekir; 

- Mikroorganizmalar için bir KAYNAK

- Bu mikroorganizma ile kolonize veya enfekte olmaya hazır duyarlı bir KONAK

- Kaynaktan konağa mikroorganizmaların taşınmasında rol oynayan BULAŞ YOLLARI

Bu bulaş yolları içinde en önemlisi sağlık çalışanlarının elleridir. Hastane enfeksiyonlarının %20-40’ında kaynağın veya bulaş yolunun eller olduğu anlaşılmıştır. Bu yüzden, hastane enfeksiyonlarının önlenmesinde en etkili, en eski, en basit ve en ucuz tıbbi uygulama el yıkamadır. Ne kadar pahalı ve sıkı önlemler alınırsa alınsın el hijyenine uyum arttırılmadığı sürece para ve emek boşa gidecektir7  Kısaca hastane enfeksiyonlarını önlemenin en önemli ayağı, el hijyenini sağlamaktır.

Hastane enfeksiyonuna neden olan mikroorganizmalar ile geçici flora oluşması ve bunların bulaş riskine ilişkin önleyici tedbirlerin alınmaması halinde salgının ortaya çıkması tıbben beklenmelidir.

Bazen sağlık çalışanları kontamine bir hastaya dokunarak bilahare ellerini yıkamadan bir başka hastaya dokunduklarında da bu hastaya bakterileri taşır ve o hastada daha stane enfeksiyonuna sebebiyet verebilirler, bazen de hastane dışı kaynaklardan hastane çalışanları, refakatçi ve ziyaretçiler yoluyla da taşınan patojenler hastane enfeksiyonlarına sebebiyet verebilmektedirler.

Kısaca; hastane enfeksiyonlarının meydana gelmesinde en önemli ajanlardan biri, el hijyenine dikkat edilmemesidir. Hastanelerde iş yükünün fazlalığı,personel ve zaman yetersizliği,hatta lavabo yetersizliği, hijyeni gerçekleştirirken elin tahriş olması ve hatta fiziki yetersizlikler gibi nedenlerle de el hijyenine, hala tam anlamıyla dikkat edilmemekte, gereken özen tam anlamıyla gösterilmemektedir. Oysa el yıkama ile ilgili eğitimlerin arttırılması, hastane enfeksiyonu oranının azaltılmasına tek başına basit ama  etkin bir yoldur, bunun üzerinde önemle durulması gerekmektedir.

Son olarak tıbbi aletlerin bakımı ve sterilizasyonunun da tıbbi kurallara uymama ve bu aletlerle yapılan invaziv girişimler sonucunda da hastane enfeksiyonları ortaya çıkabilmektedir.

Elbette hastane enfeksiyonlarının meydana gelmesini sağlayan nedenler tıbbi olarak çok daha fazla sayıdadır, ama önemli olan,nedenlerin ortaya çıkmasını önlemek için gereken önleyici tedbirlerin alınması, ortaya çıktığında derhal ve doğru teşhis ve tesbit, ardından tedavinin gecikmeksizin ve doğru yapılmasıdır.

Hastane Enfeksiyonları, etkenlerin tesbit ve teşhisindeki güçlük sebebiyle çoğu zaman komplikasyon olarak kabul edilmekte ise de bu daha ziyade tıbbi bir saptamadır, her olayda hukuki saptama farklı olabilir.

________________________

5   Prof.Dr.ÖZTÜRK Recep, adıgeçen makale,S: 23

6   Prof Dr. ÖZTÜRK Recep,adı geçen makale S.26

7   GENCERSerap - İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp eğitimi Etkinlikleri –Hastane Enfeksiyonları Korunma ve Kontrol- Sempozyum Dizisi No:60, Ocak 2008,  Shf .: 71.



Bu İçeriğe Tepki Ver (en fazla 3 tepki)

Bu içerik ile ilgili görüşler