1. İnsan Haklarinin Korunmasına Özgü Ulusal Mekanizmalar

İnsan Hakları Mevzuatı Adlı Dosyamızdaki Diğer Başlıklar

Bu İçeriğimizin Başlıkları göster

1.1. ANAYASA MAHKEMESİ

Anayasa Mahkemesi; kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü’nün Anayasa’ya uygunluğunu denetlemekte olup aynı zamanda bireysel başvuruları inceleyen ve karara bağlayan etkili bir iç hukuk yolu mekanizmasıdır.

1.1.1. İLGİLİ MEVZUAT

1982 Anayasası m. 148, 30.03.2011 Tarih ve 6216 Sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun (“Kanun”), Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü (“İçtüzük”)

1.1.2. BAŞVURU KRİTERLERİ

Aşağıda Anayasa Mahkemesi’ne yapılan bireysel başvuru hakkında kabul edilebilirlik kararı verilebilmesi için öngörülen şartlar yer almaktadır. Kabul edilebilirlik şartlarını taşımadığına oy birliği ile karar verilen başvurular hakkında, kabul edilemezlik kararı verilir. (Kanun m. 48/3) Kabul edilemezlik kararları kesindir ve ilgililere tebliğ edilir. (Kanun m. 48/4)

Başvurucular

İhlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenen kişiler başvuru yapabilir. (Kanun m. 46/1)

Kamu tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz. Özel hukuk tüzel kişileri sadece tüzel kişiliğe ait haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda buluna- bilir. (Kanun m. 46/2)

Yalnızca Türk vatandaşlarına tanınan haklarla ilgili olarak yabancılar bireysel başvuru yapamaz. (Kanun m. 46/3)

Bireysel başvuru, bizzat başvurucu, kanuni temsilcisi ya da avukatı tarafından yapılabilir. Avukat veya kanuni temsilci aracılığıyla yapılan başvurularda temsile dair yetki belgesinin sunulması zorunludur. (İçtüzük m. 61/1)

Burada yer verilen hususlar Anayasa Mahkemesi’nin kişi bakımından yetkisinin kapsamını belirlemektedir.

Başvuru Konusu

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamında yer alan Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlükler. (Kanun m. 45/1)

Yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel baş- vuru yapılamaz ve Anayasa Mahkemesi kararları ile Anayasanın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler de bireysel başvurunun konusu olamaz. (Kanun m. 45/3)

Burada yer verilen hususlar Anayasa Mahkemesi’nin konu bakımından yetkisinin kapsamını belirlemektedir.

Zaman Bakımından Yetki

Anayasa Mahkemesi 23.09.2012 tarihinden sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılacak bireysel başvuruları inceler.

Yer Bakımından Yetki

Başvuruya konu kamu gücü faaliyeti Türkiye Cumhuriyeti devletine ait veya onun adına kullanılmış yani Türkiye Cumhuriyeti devletinin kamu gücü organlarına atfedilebilir şekilde gerçekleşmiş olmalıdır. (Anayasa Mahkemesi, Bireysel Başvuruya Dair Sık Sorulan Sorular)

Başvuru Süresi

Başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemiş- se ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. Kural olarak, resmi tatil günleri süreye dahildir. Sürenin son gününün resmi tatil gününe rastlaması hâlinde, süre tatili takip eden ilk iş günü çalışma saati sonunda biter.Haklı bir mazereti nedeniyle süresi içinde başvuramayanlar, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte başvurabilirler. Mahkeme, öncelikle başvurucunun mazeretinin geçerli görülüp görülmediğini inceleyerek talebi kabul veya reddeder. (Kanun m. 47/5)Anayasa Mahkemesi’nin yerleşik içtihadına göre, ceza yargılamasında nihai kararın tebliğ edilmediği durumlarda kararın derece mahkemesine ulaşmasından ve böylece gerekçesinin erişilebilir olmasından sonra özen yükümlülüğü kapsamında makul bir süre içinde bireysel başvuru yapmak isteyen ilgililerden karara erişmeleri ve karar gerekçesini öğrenmeleri beklenir. Bu kapsamda erişilebilir olan nihai kararın en geç üç ay içinde ilgilileri tarafından bilindiği ve gerekçesinin öğrenildiği kabul edilmektedir. Aksi tespit edilmediği sürece bireysel başvuru için Kanun’da öngörülen otuz günlük başvuru süresi üç aylık sürenin sonundan itibaren başlayacaktır.

Başvuru İçin Gerekli Evraklar

Başvuru, Anayasa Mahkemesi’nin internet sitesinde yer alan başvuru formu kullanılarak resmi dilde yapılır. (İçtüzük m. 59/1)

Başvuru formuna aşağıdaki belgelerin ya da onaylı örneklerinin eklenmesi zorunludur:

– Kanuni temsilci veya avukat vasıtasıyla takip edilen başvurularda başvurucuyu temsile yetkili olduğuna dair mevzuata uygun belge (İçtüzük m. 59/3),

– Harcın ödendiğine dair belge (İçtüzük m. 59/3),

– Başvuru bizzat yapılmış ise başvurucunun kimliğini tespite yarar resmî belgenin onaylı örneği (İçtüzük m. 59/3),

– Tüzel kişi adına kanuni temsilcinin başvurması hâlinde, başvuru tarihi itibarıyla temsile yetkili olunduğunu gösteren resmî belgenin onaylı örneği (İçtüzük m.59/3),

– Nihai karar ya da işlemi öğrenme tarihini gösteren belge (İçtüzük m. 59/3),

– Başvuruda ileri sürülen hak ihlali iddialarını temellendirecek belgelerin onaylı örnekleri (İçtüzük m. 59/3),

– Tazminat talebi varsa uğranılan zarar ve buna ilişkin belgeler (İçtüzük m.59/3),

– Olağan ve olağanüstü kanun yolu başvuru dilekçelerinin onaylı örnekleri (İçtüzük m. 59/3),

– Başvuru süresinde yapılamamışsa varsa mazereti ispatlayan belgeler (İçtüzük m. 59/3),

– Adli yardım talebi varsa başvurucunun yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna ilişkin belgeler ile mevzuatta adli yardım talebinde bulunabilmek için öngörülen diğer belgeler (İçtüzük m. 59/3).

Başvuru formunda belirtilen bilgilerde ve başvuruyla ilgili koşullarda herhangi bir değişiklik olduğunda bunun Mahkemeye bildirilmesi zorunludur. (İçtüzük m.59/5)

Bireysel Başvuru Bürosu gelen başvuruları şeklî eksiklikler bulunup bulunmadığı yönünden inceler. Başvuru formunda veya eklerinde herhangi bir eksiklik tespit edilmesi hâlinde, bunların tamamlattırılması için başvurucuya, varsa avukatına veya kanuni temsilcisine on beş günü geçmemek üzere kesin bir süre verilir. (İçtüzük m. 66/1)

İdari ve Yargısal Başvuru Yollarının Tüketilmesi

Başvurudan önce idari ve yargısal başvuru yolları tüketilmelidir. İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamı bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmelidir. (Kanun m. 45/2)

Kabul Edilemezlik Kararı Verilebilecek Başvurular

Mahkeme, Anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi açısından önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı başvurular ile açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir. (Kanun m. 48/2)

1.1.3. BAŞVURU YÖNTEMİ

Başvuru doğrudan ya da mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler vasıtasıyla yapılabilir. (Kanun m. 47/1) Usulünce hazırlanan başvuru formu, harç tahsil makbuzuyla birlikte Anayasa Mahkemesi’ne, mahkemelere veya yurt dışı temsilciliklerine teslim edildiğinde başvurucu ya da temsilcisine alındı belgesi verilir ve bu tarih, başvurunun yapıldığı tarih olarak kabul edilir. (İçtüzük m. 63/2)

1.1.4. TEDBİR TALEBİ

Başvurucunun yaşamına ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike bulunduğunun anlaşılması üzerine, Bölümlerce esas inceleme aşamasında gerekli tedbirlere re’sen veya başvurucunun talebi üzerine karar verilebilir. (İçtüzük m. 73/1)

1.1.5. BAŞVURU SONUCU

Bölüm, ihlalin bir mahkeme kararından kaynaklandığını tespit ederse ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosyayı ilgili mahkemeye gönderir. İlgili mahkeme, Bölümün ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde yeniden yargılama yapar ve mümkünse dosya üzerinden ivedilikle karar verir. Bölümlerce yapılan inceleme sonunda, başvurucunun bir hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi hâlinde, yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmadığı takdirde başvurucu lehine uygun bir tazminata hükmedilebilir. (İçtüzük m. 79/1)

Bölümler ya da Komisyonlarca yargılamanın her aşamasında şu hâllerde düşme kararı verilebilir:

(i) Başvurucunun davadan açıkça feragat etmesi,

(ii) Başvurucunun davasını takipsiz bıraktığının anlaşılması,

(iii) İhlalin ve sonuçlarının ortadan kalkmış olması,

(iv) Bölümler ya da Komisyonlarca saptanan herhangi bir başka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmemesi.

Bölümler ya da Komisyonlar; bu hallerde de Anayasanın uygulanması ve yo- rumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da in- san haklarına saygının gerekli kıldığı hâllerde incelemeye devam edebilir. (İçtüzük m. 80)

1.2. TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU

1.2.1. İLGİLİ MEVZUAT

6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik.

1.2.2. BAŞVURU KRİTERLERİ

Başvurucular

Eğitim ve öğretim, yargı, kolluk, sağlık, ulaşım, iletişim, sosyal güvenlik, sos- yal hizmetler, sosyal yardım, spor, konaklama, kültür, turizm ve benzeri hizmetleri sunan kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki mesleki kuruluşları, gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişilerinin, yürüttükleri faaliyetler bakımından bu hizmetlerden yararlanmakta olan veya yararlanmak üzere başvurmuş olan ya da bu hizmetler hakkında bilgi almak isteyen her gerçek veya tüzel kişi, ayrımcılık yasağı ihlalinden zarar gördüğü iddiası ile Kuruma başvuru yapabilir.

Başvuru Konusu

Başvurucular, insan hakları ve cinsiyet, ırk, renk, dil, din, inanç, mezhep, felsefi ve siyasi görüş, etnik köken, servet, doğum, medeni hal, sağlık durumu, engellilik, yaş temellerinden en az birine dayanan ayrımcılık yasağının ihlali halinde başvuru yapabilir.

Başvuru Süresi

İlgili yerlere yapılan başvuru taleplerinin reddedilmesi veya bu başvurulara otuz gün içerisinde cevap verilmemesi halinde kuruma başvuru yapılabilir. Ancak Kurum, telafisi güç veya imkansız zararların doğması ihtimali bulunan hallerde, bu şartı aramadan başvuruları kabul etmektedir.

Başvuru İçin Gerekli Evraklar

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.35 uyarınca, başvuru formu ile birlikte zorunlu bilgi ve belgelerin sunulması halinde dilekçe ile başvuru yapılabilir

Uygulamanın Düzeltilmesini Talep Etme

İlgililerin, Kuruma başvurmadan önce kanuna aykırı olduğunu iddia ettikleri uygulamanın düzeltilmesini ilgili taraftan talep etmeleri gerekmektedir. Bu taleplerin reddedilmesi veya otuz gün içerisinde cevap verilmemesi hâlinde Kuruma başvuru yapılabilir. Ancak Kurum, telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ihtimali bulunan hâllerde, bu şartı aramadan başvuruları kabul edebilir.

1.2.3. BAŞVURU YÖNTEMİ

Başvuru dilekçeleri Kuruma elden verilebileceği gibi posta, elektronik posta veya faks yoluyla da gönderilebilir. Faks veya elektronik posta yoluyla yapılan başvurulara ait dilekçe asılları, on beş gün içinde Kuruma gönderilmedikçe baş- vuru geçerli sayılmaz. Ayrıca Kuruma başvuru; illerde valilikler, ilçelerde kaymakamlıklar aracılığıyla da yapılabilmektedir.

1.3. KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

Kamu Denetçiliği Kurumu (“Kurum”) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden ve iyi yönetim ilkelerini gözeterek incelemek, araştırmak ve öneriler- de bulunmak üzere kurulmuştur.

1.3.1. İLGİLİ MEVZUAT

1982 Anayasası m. 74, 14.06.2012 Tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu (“Kanun”), Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (“Yönetmelik”).

1.3.2. BAŞVURU KRİTERLERİ

Başvurucular

Menfaati ihlal edilen gerçek ve tüzel kişiler başvuruda bulunabilir. Ancak şikâyetin insan hakları, temel hak ve özgürlükler, kadın hakları, çocuk hakları ve kamuyu ilgilendiren genel konulara yönelik olması hâlinde menfaat ihlali aranmaz. (Yönetmelik m. 7)

Başvuru Konusu

Kurum’un görev alanı aşağıda yer almaktadır:

– Kurum, merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının, mahallî idarelerin, mahallî idarelerin bağlı idarelerinin, mahallî idare birliklerinin, döner sermayeli kuruluşların, kanunlarla kurulan fonların, kamu tü- zel kişiliğini haiz kuruluşların, kamu iktisadi teşebbüslerinin, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait kuruluşlar ile bunlara bağlı ortaklıklar ve müesseselerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, kamunun ortak, sürekli ve kamusal bir ihtiyacını karşılayan ve idarî düzenleme, denetim ve gözetim altında kamu hizmeti yürüten özel hukuk tüzel kişilerinin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarına ilişkin şikâyetleri inceler, araştırır ve önerilerde bulunur. (Yönetmelik m. 4/1)

– Cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemler ile resen imzaladığı kararlar ve emirler, yasama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler, yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar, Türk Silahlı Kuvvetlerinin sırf askerî nitelikteki faaliyetleri hakkında yapılan şikâyetler Kurumun görev alanı dışındadır. (Yönetmelik m. 4/2)

– Yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlıklar hakkında Kuruma yapılan şikâyetler; sebepleri, konusu ve tarafları aynı olup incelenmekte olan veya daha önce sonuçlandırılan şikâyetler hakkında Kuruma yeniden yapılan şikâyetler ve belli bir konuyu içermeyen şikâyetler incelenmez. (Yönetmelik m. 5)

Başvuru Süresi

İdareye yapılacak başvuruya; a) idare tarafından verilecek cevabın tebliği tarihinden, b) idare tarafından altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren altı ay içinde Kuruma şikâyet başvurusunda bulunulabilir. (Yönetmelik m. 13/1)

İdarenin tutum ve davranışları ile kanunlarda kesin olduğu belirtilen işlemlere karşı, tutum ve davranışın gerçekleştiği veya öğrenildiği tarihten veya işlemin teb- liği tarihinden itibaren altı ay içinde Kuruma şikâyet başvurusunda bulunulabilir. (Yönetmelik m. 13/2)

Başvuru tarihi, dilekçenin Kuruma, valilik veya kaymakamlıklara verildiği, diğer hâllerde başvurunun Kuruma ulaştığı tarihtir. (Kanun m. 17/7)

Başvuru İçin Gerekli Evraklar

Şikâyet başvurusu, Yönetmelik ekinde yer alan ve Kurum’un internet sitesinde yayımlanan “Gerçek Kişiler İçin Şikâyet Başvuru Formu veya Tüzel Kişiler İçin Şikâyet Başvuru Formu” doldurulmak suretiyle yapılmaktadır. Yönetmelik’te belirlenen zorunlu bilgi ve belgelerin bulunması koşuluyla form kullanılmadan da şikâyet başvurusu yapılabilmektedir. Haklı bir nedenin bulunması hâlinde başvuru yapılan yerde formun doldurulmasına yardımcı olunmak suretiyle sözlü yapılan şikâyet başvuruları da kabul edilmektedir. (Yönetmelik m. 9/1) Varsa şikâyet konusuna ilişkin bilgi ve belgeler de başvuruya eklenmesi gerekmektedir. (Yönetmelik m. 9/3) Şikâyet başvurusundan herhangi bir nedenle ücret alınmamaktadır. (Yönetmelik m. 9/4)

Şikayetçi gerçek kişi ise;

– Adı, soyadı ve imzasına,

– Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları için vatandaşlık kimlik numarasına, yabancılar için pasaport numarasına, uyruğuna ve varsa kimlik numarasına,

– Tebligata esas yerleşim yerine veya iş adresine,

– Şikâyet edilen idare, şikâyet konusu ve talebe,

– İdareye başvuru tarihi ve idarenin cevap tarihine,

– Varsa bildirime esas elektronik posta adresi, telefon ve faks numarasına yer verilir. (Yönetmelik m. 9/5)

Şikayetçi tüzel kişi ise;

– Unvanına,

– Tebligata esas yerleşim yeri adresine, telefon numarası ve varsa elektronik tebligat adresine,

– Yetkili kişinin adı, soyadı, unvanı, imzası ve varsa bildirime esas elektronik posta adresi, telefon ve faks numarasına,

– Şikâyet edilen idare, şikâyet konusu ve talebe,

– İdareye başvuru tarihi ve idarenin cevap tarihine,

– Yetkili kişinin yetki belgesinin aslı veya onaylı örneğine,

– Varsa merkezi tüzel kişilik numarasına yer verilir. (Yönetmelik m. 9/6)

İdari Başvuru Yollarının Tüketilmesi

Kuruma başvuruda bulunulabilmesi için, 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununda öngörülen idari başvuru yolları ile özel kanunlarda yer alan zorunlu idari başvuru yollarının tüketilmesi gerekmektedir. İdari başvuru yolları tüketilmeden yapılan başvurular ilgili kuruma gönderilir. Ancak Kurum, telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ihtimali bulunan hâllerde, idari baş- vuru yolları tüketilmese dahi başvuruları kabul edebilir. (Kanun m. 17/4) İdarenin tutum ve davranışına karşı idarî başvuru yollarının tüketilmesi şart değildir. (Yö- netmelik m. 12/5) İdarenin, kanunlarda açıkça kesin olduğu belirtilen işlemlerine karşı doğrudan Kuruma şikâyet başvurusu yapılabilmektedir. (Yönetmelik m.12/6)

Başvuru Dili

Şikâyet başvurusu Türkçe dilekçe ile yapılır. Ancak, şikâyetçinin kendisini daha iyi ifade edebildiği başka bir dildeki başvurusu, Kurumca haklı ve makul olduğunun tespiti halinde kabul edilebilir. (Yönetmelik m. 8/1)

1.3.3. BAŞVURU YÖNTEMİ

Şikâyet dilekçeleri Kuruma veya Kurum’un gerekli gördüğü yerlerde açtığı bürolara elden verilebileceği gibi posta, elektronik posta veya faks yoluyla da gönderilebilir. Kurum tarafından oluşturulan elektronik sistem aracılığıyla da şikâyet başvurusunda bulunulabilir. Ayrıca, illerde valilikler veya ilçelerde kaymakamlıklar aracılığıyla elden veya posta yoluyla şikâyet başvurusu yapılabilir. Valilik veya kaymakamlıklar, şikâyetleri tarih ve sayı vermek suretiyle kayıt altına aldıktan sonra şikâyet başvurusunu ve varsa eklerini en geç üç iş günü içinde doğrudan Kuruma gönderir. (Yönetmelik m. 8/2) Faks veya elektronik posta yoluyla yapılan şikâyet başvurularına ait dilekçe asılları, on beş gün içinde Kuruma gönderilme- dikçe başvuru geçerli sayılmaz. Kayıtlı elektronik posta yoluyla yapılan başvurularda bu şart aranmaz. (Yönetmelik m. 8/3)

Kurumun resmî internet sitesi aracılığıyla elektronik ortamda şikâyet başvurusu yapılabilir. Elektronik ortamda yapılan şikâyet başvurusunda Yönetmelik m.9’da belirtilen koşulların (Bknz. Başvuru için gerekli evraklar) bulunması gerekir. Bu başvurularda imza şartı aranmaz; ancak Kurum elektronik ortamda güvenli elektronik imza kullanılarak şikâyet başvurusu yapılmasına karar verebilir. Şikâyet başvurusuna ilişkin belgeler elektronik başvuruya ek yapılır. (Yönetmelik m.10)

Şikâyetin kanuni temsilci veya vekil aracılığıyla yapılması: Şikâyet başvurusu, kanunî temsilci veya vekil tarafından da yapılabilir. Kanunî temsilci veya vekil aracılığıyla yapılan şikâyetlerde temsile veya vekâlete dair geçerli bir yetki belge- sinin veya ispat belgesinin sunulması zorunludur. (Yönetmelik m. 11/1) Şikâyet başvurusunun kanunî temsilci veya vekil tarafından yapılması durumunda kanunî temsilci veya vekilin (i) adı, soyadı ve imzası, (ii) Türkiye Cumhuriyeti vatan- daşları için vatandaşlık kimlik numarası, (iii) yabancılar için pasaport numarası, uyruğu ve varsa kimlik numarası, (iv) tebligata esas yerleşim yeri veya iş adresi ve (v) varsa bildirime esas elektronik posta adresi, telefon ve faks numarası şikâyet başvurusunda yer alır. (Yönetmelik m. 11/2)

1.3.4. DAVA AÇMA SÜRESİNİN DURMASI

Dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. (Kanun m. 17/8)

1.3.5. ÖN İNCELEME VE İNCELENEMEZLİK KARARI

Kurum, inceleme ve araştırmaya geçmeden önce şikâyet başvurusunu ön in- celemeye tabi tutar. Kurumun görev alanına girmeyen veya süresi içinde yapılmayan veya Kurum’da incelenmekte ve araştırılmakta olan bir şikâyet başvuru- suyla sebepleri, konusu ve tarafları aynı olan veya Kurum tarafından daha önce sonuçlandırılan bir şikâyetle sebepleri, konusu ve tarafları aynı olan veya yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlıklara ilişkin olan veya şikayet başvurusunun yapılacağı dile ilişkin gereklilikleri taşımayan veya belli bir konuyu içermeyen veya Kanun’a göre şikâyet başvurusunda bulunması gereken bilgilerin yer almadığı veya menfaat ihlali içermeyen şikayetler hakkında incelenemezlik kararı verilir. Bu karar, şikâyetçiye tebliğ edilir ve tebliğ ile birlikte durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden tekrar işlemeye başlar. (Yönetmelik m. 19 ve 20/1)

İdari başvuru yolları tüketilmeden yapılan şikâyet başvurusu hakkında ilgili idareye gönderme kararı verilir. Gönderme kararı şikâyetçiye de tebliğ edilir. Kuruma şikâyet tarihi, ilgili idareye başvuru tarihi olarak kabul edilir.

Şikâyet başvurusunun Kurum tarafından ilgili idareye gönderilmesi üzerine a) idare tarafından şikâyetçiye verilecek cevabın tebliği tarihinden, b) idare tarafın- dan altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten, itibaren altı ay içinde Kuruma yeniden şikâyet başvurusu yapılabilir. (Yönetmelik m.20/2)

İncelenemezlik kararı doğrultusunda, eksikliklerin giderilmesi şartıyla süresi içinde yeniden Kuruma şikâyet başvurusu yapılabilir. (Yönetmelik m. 20/4)

Yönetmelik m. 19’da yer alan şartların mevcudiyeti halinde ise inceleme ve araştırma aşamasına geçilir. (Yönetmelik m. 20/5)

1.3.6. İNCELEMEDE GÖZETİLEN HUSUSLAR

Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap ve- rilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktiril- meksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar. (Yönetmelik m. 6)

1.3.7. ŞİKAYETTEN VAZGEÇME

Şikâyetçi, karar verilinceye kadar şikâyetinden vazgeçebilir. Bu durumda Kurum inceleme ve araştırmasını sonlandırır. (Yönetmelik m. 26)

1.3.8. DOSTANE ÇÖZÜM

İnceleme ve araştırma devam ederken Kurum tarafları dostane çözüme davet edebilir. Gizliliğe yönelik gerekli görülen tedbirler Kurum tarafından alınır. Ku- rum, şikâyete konu talebin ilgili idare tarafından yerine getirilmesi hâlinde dostane çözüm kararı vererek inceleme ve araştırmasını sonlandırır. (Yönetmelik m. 27)

1.3.9. İNCELEME VE ARAŞTIRMA SONUNDA VERİLECEK KARARLAR

Kurum, şikâyet başvurusuna ilişkin inceleme ve araştırma sonucunda tavsiye kararı, ret kararı, dostane çözüm kararı veya karar verilmesine yer olmadığına dair karar verir. (Yönetmelik m. 31)

Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır. Kurum, inceleme ve araştırma sonucunu ve varsa önerilerini ilgili mercie ve başvurana bildirir. Kurum, başvurana, işleme karşı başvuru yollarını, başvuru süresini ve başvurulacak makamı da gösterir. İlgili merci, Kurumun önerileri doğrultusunda tesis ettiği işlemi veya Kurumun önerdiği çözümü uygulanabilir nitelikte görmediği takdirde bunun gerekçesini otuz gün içinde Kuruma bildirir. (Kanun m. 20)

1.3.10. DAVA AÇMA SÜRESİNİN KALDIĞI YERDEN İŞLEMEYE BAŞLAMASI

Başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar. Başvurunun Kurum tarafından yerinde görülerek kabul edilmesi hâlinde; ilgili merci Kurumun önerisi üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis etmez veya eylemde bulunmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlar. Kurumun, inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde de durmuş olan dava açma süresi kaldığı yer- den işlemeye başlar. (Kanun m. 21)

1.4. KİŞİSEL VERİLERİ KORUMA KURULU

1.4.1. İLGİLİ MEVZUAT

24.03.2016 Tarihli ve 6698 Sayılı Kişisel Verileri Koruma Kanunu, Veri Sorumlusuna Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ.

Bu Kanunun amacı, kişisel verilerin işlenmesinde başta özel hayatın gizliliği olmak üzere kişilerin temel hak ve özgürlüklerini korumak ve kişisel verileri işleyen gerçek ve tüzel kişilerin yükümlülükleri ile uyacakları usul ve esasları düzenlemektir. (Kanun m. 1)

Bu Kanun hükümleri, kişisel verileri işlenen gerçek kişiler ile bu verileri tamamen veya kısmen otomatik olan ya da herhangi bir veri kayıt sisteminin parçası olmak kaydıyla otomatik olmayan yollarla işleyen gerçek ve tüzel kişiler hakkında uygulanır. (Kanun m. 2)

1.4.2. BAŞVURU KRİTERLERİ

Başvurucular

İlgili kişi, bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili taleplerini yazılı olarak veya Kurulun belirleyeceği diğer yöntemlerle veri sorumlusuna iletir. (Kanun m.13)Kişisel verisi işlenen gerçek kişiler, veri sorumlusuna başvuru hakkına sahiptir. (Tebliğ m. 4)

Başvuru Konusu

– Herkes, veri sorumlusuna başvurarak kendisiyle ilgili;

  1. a) Kişisel veri işlenip işlenmediğini öğrenme,
  2. b) Kişisel verileri işlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme,
  3. c) Kişisel verilerin işlenme amacını ve bunların amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme,
  4. ç) Yurt içinde veya yurt dışında kişisel verilerin aktarıldığı üçüncü kişileri bilme,
  5. d) Kişisel verilerin eksik veya yanlış işlenmiş olması hâlinde bunların düzeltilmesini isteme,
  6. e) 7 nci maddede öngörülen şartlar çerçevesinde kişisel verilerin silinmesini veya yok edilmesini isteme,
  7. f) (d) ve (e) bentleri uyarınca yapılan işlemlerin, kişisel verilerin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini isteme,
  8. g) İşlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle kişinin kendisi aleyhine bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme,
  9. ğ) Kişisel verilerin kanuna aykırı olarak işlenmesi sebebiyle zarara uğraması hâlinde zararın giderilmesini talep etme haklarına sahiptir. (Kanun m.11)

– İlgili kişi, bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili taleplerini yazılı olarak veya Kurulun belirleyeceği diğer yöntemlerle veri sorumlusuna iletir. Veri sorumlusu başvuruda yer alan talepleri, talebin niteliğine göre en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde ücretsiz olarak sonuçlandırır. Ancak, işlemin ayrıca bir maliyeti gerektirmesi hâlinde, Kurulca belirlenen tarifedeki ücret alınabilir. Veri sorumlusu talebi kabul eder veya gerekçesini açıklayarak reddeder ve cevabını ilgili kişiye yazılı olarak veya elektronik ortamda bildirir. Başvuruda yer alan talebin kabul edilmesi hâlinde veri sorumlusunca gereği yerine getirilir. Başvurunun veri sorumlusunun hatasından kaynaklanması hâlinde alınan ücret ilgiliye iade edilir. (Kanun m. 13)

Başvuru Süresi

– Başvurunun reddedilmesi, verilen cevabın yetersiz bulunması veya süresin- de başvuruya cevap verilmemesi hâllerinde; ilgili kişi, veri sorumlusunun cevabını öğrendiği tarihten itibaren otuz ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir.

– 13 üncü madde uyarınca başvuru yolu tüketilmeden şikâyet yoluna başvurulamaz.

– Kişilik hakları ihlal edilenlerin, genel hükümlere göre tazminat hakkı saklıdır. (Kanun m. 14)

Başvuru İçin Gerekli Evraklar

İhbar ve şikayetler yapılırken 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun m. 6’da belirtilen şartlar yerine getirilmelidir. Dolayısıyla dilekçelerin belli bir konuyu ihtiva etmesi, yargı mercilerinin görevine giren konularla ilgili olmaması ve dilekçede dilekçe sahibinin adı-soyadı, imzası, iş veya ikamet adresinin bulunması gerekmektedir.İlgili kişiler, başvurularını Türkçe olarak yapmak kaydıyla bu haktan yararlanabilir. (Tebliğ m. 4)

1.4.3. BAŞVURU YÖNTEMİ

– İlgili kişilerin veri sorumlusuna başvurarak, kendileriyle ilgili kişisel verilerin işlenip işlenmediğini öğrenmek, işlenmişse bunları talep etmek, verilerin muhtevasının eksik veya yanlış olması halinde bunların düzeltilmesini, hukuka aykırı olması halinde ise silinmesini, yok edilmesini ve buna göre yapılacak işlemlerin verilerin açıklandığı üçüncü kişilere bildirilmesini ve verilerin kanuna aykırı olarak işlenmesi sebebiyle zararlarının giderilmesini talep etme hakları bulunmaktadır.

– İlgili kişi, Kanunun 11 inci maddesinde belirtilen hakları kapsamında taleplerini, yazılı olarak veya kayıtlı elektronik posta (KEP) adresi, güvenli elektronik imza, mobil imza ya da ilgili kişi tarafından veri sorumlusuna daha önce bildirilen ve veri sorumlusunun sisteminde kayıtlı bulunan elektronik posta adresini kullanmak suretiyle veya başvuru amacına yönelik geliştirilmiş bir yazılım ya da uygulama vasıtasıyla veri sorumlusuna iletir.

– Başvuruda;

  • a) Ad, soyad ve başvuru yazılı ise imza,
  • b) Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları için T.C. kimlik numarası, yabancılar için uyruğu, pasaport numarası veya varsa kimlik numarası,
  • c) Tebligata esas yerleşim yeri veya iş yeri adresi,
  • ç) Varsa bildirime esas elektronik posta adresi, telefon ve faks numarası,
  • d) Talep konusu bulunması zorunludur.

– Yazılı başvurularda, veri sorumlusuna veya temsilcisine evrakın tebliğ edildiği tarih, başvuru tarihidir.

– Diğer yöntemlerle yapılan başvurularda; başvurunun veri sorumlusuna ulaştığı tarih, başvuru tarihidir. (Tebliğ m. 5)

– İlgili kişilerin sahip oldukları hakları kullanabilmeleri için öncelikle veri sorumlusuna başvurmaları zorunludur. Başvurusu zımnen veya açıkça reddedilen ilgili kişinin bir yandan Kurula şikayette bulunabilmesi, diğer yandan doğrudan yargı yoluna gidebilmesi mümkündür. Başvuru konusunun yargıya intikal ettirilmesinden önce ise veri sorumlusuna başvuru zorunluluğu bulunmamaktadır. Veri Sorumlusuna Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ ile başvuru detaylarına erişilebilir.

1.5. BİLGİ EDİNME DEĞERLENDİRME KURULU

1.5.1. İLGİLİ MEVZUAT

09.10.2003 Tarihli ve 4982 Sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu (“Kanun”)

1.5.2. BAŞVURU KRİTERLERİ

Başvurucular Gerçek ve tüzel kişiler

Başvuru Konusu

Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerine ilişkin başvuruda bulunulabilir. (Kanun m. 6)

Başvuru İçin Gerekli Evraklar

Bilgi edinme başvurusu, başvuru sahibinin adı ve soyadı, imzası, oturma yeri veya iş adresini, başvuru sahibi tüzel kişi ise tüzel kişinin unvanı ve adresi ile yet- kili kişinin imzasını ve yetki belgesini içeren dilekçe ile veya kişinin kimliğinin ve imzasının veya yazının kimden neşet ettiğinin tespitine yarayacak başka bilgilerin yasal olarak belirlenebilir olması kaydıyla elektronik ortamda veya diğer iletişim araçlarıyla yapılabilir. (Kanun m. 6)

1.5.3. BAŞVURU YÖNTEMİ

Bilgi edinme başvurusu istenen bilgi veya belgenin bulunduğu kurum veya kuruluşa yapılır. Başvuruda, istenen bilgi veya belgeler açıkça belirtilir. (Kanun m. 6)

Kurum ve kuruluşlar, bilgi edinme başvurularıyla ilgili cevaplarını yazılı olarak veya elektronik ortamda başvuru sahibine bildirirler. Başvurunun reddedilmesi hâlinde bu kararın gerekçesi ve buna karşı başvuru yolları belirtilir. (Kanun m. 12)

Bilgi edinme istemi reddedilen başvuru sahibi, yargı yoluna başvurmadan önce kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde Kurula itiraz edebilir. Kurul, bu konudaki kararını otuz iş günü içinde verir. Kurum ve kuruluşlar, Kurulun istediği her türlü bilgi veya belgeyi on beş iş günü içinde vermekle yükümlüdürler. (Kanun m. 13/1)

Kurul’un sekretarya hizmetleri Adalet Bakanlığı tarafından yerine getirilir. (Kanun m. 14/9)

1.6. İL VE İLÇE İNSAN HAKLARI KURULLARI

1.6.1. İLGİLİ MEVZUAT

4643 Sayılı Kanun, İl ve İlçe İnsan Hakları Kurullarının Kuruluş, Görev ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik.

1.6.2. BAŞVURU KRİTERLERİ

Başvurucular

Kamu kurum ve kuruluşlarınca insan hakları ihlal edilen herkes başvuru yapabilmektedir.

Başvuru Konusu

Her insan hakkı ihlali başvuruya konu edilebilir.

Başvuru Süresi

Başvuru konusuna göre genel ceza zamanaşımı süreleri bu başvuru yolu için de geçerlidir.

Başvuru İçin Gerekli Evraklar

Başvuru dilekçesi ve başvuruyu ispat eder bilgi ve belgeler varlığı aranmaktadır. Başvurular telefonla, elektronik posta ile veya sözlü olarak yapılabilmektedir.

1.6.3. BAŞVURU YÖNTEMİ

Başvurular, yazılı olarak yapılabileceği gibi telefon, elektronik posta ile veya sözlü olarak da yapılabilir.

Kurul insan hakları ile ilgili başvuruları inceler, araştırır ve yapılan değerlendirmeye göre ihlal konusuna göre Cumhuriyet Savcılıklarına ya da ilgili idari makamlara bildirimde bulunur ve sonucu takip eder. Aynı zamanda insan hakları ile ilgili eğitim faaliyetleri gerçekleştirir.

İlgili kişiler, bulundukları ildeki Valilik veya Kaymakamlıklara başvurarak insan haklarının ihlal edildiğini ileri sürebilirler.

1.7. TBMM İNSAN HAKLARINI İNCELEME KOMİSYONU

Komisyon, insan haklarının ihlale uğradığına dair iddialar ile ilgili başvuruları inceler veya gerekli gördüğü hallerde ilgili mercilere iletir.

1.7.1. İLGİLİ MEVZUAT

05.12.1990 Tarihli ve 3686 Sayılı İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Kanunu (“Kanun”)

1.7.2. BAŞVURU KRİTERLERİ

Başvurucular

Herkes başvuru hakkına sahiptir.

Başvuru Konusu

T.C. Anayasası ile İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve Avrupa İnsan Hak- ları Sözleşmesi gibi çok taraflı uluslararası belgelerde belirlenmiş bulunan insan hak ve hürriyetleri ile uluslararası alanda genel kabul gören insan hakları (Kanun m. 2)

Başvuru İçin Gerekli Evraklar

1.7.3. BAŞVURU YÖNTEMİ

Başvuru yapılırken 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun m. 6’da belirtilen şartlar yerine getirilmelidir. Dolayısıyla dilekçelerin belli bir konuyu ihtiva etmesi, yargı mercilerinin görevine giren konularla ilgili olmaması ve dilekçede dilekçe sahibinin adı-soyadı, imzası, iş veya ikamet adresinin bulunması gerekir.

Temel hak ve özgürlüklerinden herhangi birinin ihlal edildiğine inanan her birey mektup ve faksla Komisyona başvurabilir. 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun hükümleri uyarınca, Türkiye Büyük Millet Meclisine gönderilen dilekçelerde dilekçe sahibinin adı-soyadı ve imzası ile iş veya ikamet- gâh adresinin bulunması gerekir. Aynı kanun hükümlerine göre, yukarıdaki şekil şartlarını taşımayan dilekçelerle, belli bir konuyu ihtiva etmeyenler ve yargı mercilerinin görevine giren konularla ilgili olanlar incelenemezler. (TBMM’nin internet sitesinden alınmıştır.)

1.7.4. KOMİSYONUN GÖREV VE YETKİLERİ

Komisyon görevleri ile ilgili olarak, Bakanlıklarla Genel ve Katma Bütçeli Dairelerden, mahalli idarelerden, muhtarlıklardan, üniversitelerden ve diğer kamu kurum ve kuruluşları ile özel kuruluşlardan bilgi istemek ve buralarda inceleme yapmak, ilgililerini çağırıp bilgi almak yetkisine sahiptir. (Kanun m. 5)

Komisyon, başvuruların sonucu veya yapılmakta olan işlem hakkında başvuru sahibine en geç altmış gün içinde bilgi verir. (Kanun m. 7/2)

1.8. OLAĞANÜSTÜ HAL İŞLEMLERİ İNCELEME KOMİSYONU

Anayasanın 120. maddesi kapsamında ilan edilen ve 21/7/2016 tarihli ve 1116 sayılı Türkiye Büyük Millet Meclisi kararıyla onaylanan olağanüstü hal kapsamında, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliği- ne karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan kanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere kurulmuştur.

1.8.1. İLGİLİ MEVZUAT

01.02.2018 Tarihli ve 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun (“Kanun”)

1.8.2. BAŞVURU KRİTERLERİ

Başvurucular

Herkes başvuru yapma hakkına sahiptir.

Başvuru Konusu

Komisyon, incelemesini terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı yönünden yapmaktadır. (İnternet sitesi)

Komisyon, olağanüstü hâl kapsamında doğrudan kanun hükmünde kararnameler ile tesis edilen işlemler hakkındaki başvuruları değerlendirip karar verir. Bu işlemler (i) kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi, (ii) öğrencilikle ilişiğin kesilmesi, (iii) dernekler, vakıflar, sendika, federasyon ve konfederasyonlar, özel sağlık kuruluşları, özel öğretim kurumları, vakıf yükseköğretim kurumları, özel radyo ve televizyon kuruluşları, gazete ve dergiler, haber ajansları, yayınevleri ve dağıtım kanallarının kapatılması ve (iv) emekli personelin rütbelerinin alınması. (Kanun m. 2/1) Olağanüstü hâl kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnamelerle gerçek veya tüzel kişilerin hukuki statülerine ilişkin olarak doğrudan düzenlenen ve Kanun m. 2/1 kapsamına girmeyen işlemler de Komisyonun görev alanındadır. (Kanun m. 2/2) Kanun m.

2’de belirtilen işlemlere bağlı olarak olağanüstü hâl kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnamelerde yer alan ilave tedbirler ile kanun yollarının açık olduğu işlemler hakkında ayrıca başvuru yapılamaz. (Kanun md. 2/3)

Başvuru Süresi

Komisyonun başvuru almaya başladığı tarihten önce yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnamelerle ilgili olarak başvuru alma tarihinden itibaren altmış gün içinde; bu tarihten sonra yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnamelerle ilgili olarak ise Resmi Gazetede yayımlanma tarihinden itibaren altmış gün içinde yapıl- mayan başvurular işleme alınmaz. (Kanun m. 7/3)

1.8.3. BAŞVURU YÖNTEMİ

Komisyona başvurular valilikler aracılığıyla yapılır. Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılanlar ya da ilişiği kesilenler, en son görev yaptıkları kuruma da başvurabilir. Başvuru tarihi, valiliklere veya ilgili kurumlara başvurunun yapıldığı tarih olarak kabul edilir. Valilikler ve ilgili kurumlar kendilerine yapılan başvuruları gecikmeksizin Komisyona iletir. Mükerrer başvurular işleme alınmaz. (Kanun m. 7/1)

1.8.4. KOMİSYON KARARLARINA İTİRAZ

Komisyon kararlarına karşı Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenecek Anka- ra idare mahkemelerinde ilgilinin en son görev yaptığı kurum veya kuruluş aleyhi- ne iptal davası açılabilir. Bu davalarda ayrıca Cumhurbaşkanlığına ve Komisyona husumet yöneltilemez. (Kanun m. 11/1) 22/7/2016 tarihli ve 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 3. maddesinin birinci fıkrası ile 18/10/2016 tarihli ve 6749 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin Değişti- rilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun 3. maddesinin birinci fıkrası kapsamında meslekte kalmalarının uygun olmadığına ve meslekten çıkarılmalarına karar verilenler, kararın kesinleşmesinden itibaren altmış gün içinde ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’a dava açabilir. (Kanun m. 11/2) Açılacak davalarda husumetin kime yöneltileceği Kanun Ek Madde 1’de düzenlenmiştir.

1.9. İNSAN HAKLARI TAZMİNAT KOMİSYONU

1.9.1. İLGİLİ MEVZUAT

09.01.2013 Tarihli ve 6384 Sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun.

1.9.2. BAŞVURU KRİTERLERİ

Başvurucular

Herkes başvuru yapma hakkına sahiptir.

Başvuru Konusu

– Yargılamanın makul sürede sonuçlanmadığı,

– Mahkeme kararlarının geç ya da eksik icra edildiği,

– 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanunu’na göre yapılan kamulaştırma veya irtifak hakkı tesislerinde uzun yargılama ve enflasyonun etkisiyle kamulaştırma veya irti- fak hakkı bedelindeki değer kaybının telafi edilmediği,

– Ceza İnfaz Kurumlarında barındırılan hükümlü ve tutuklulara uygulanan disiplin yaptırımlarına karşı başvurulan ve 16.05.2001 tarihli ve 4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanununa göre incelenen itirazlarda savunma hakkının kısıtlandığı,

– Ceza İnfaz Kurumlarında Türkçe dışında dil kullanıldığı gerekçesiyle haberleşme hakkının ihlal edildiği,

– Ceza İnfaz Kurumlarında Türkçe dışında yazılan mektup ve benzeri iletilerin kurum idaresi tarafından alınmadığı veya gönderilemediği gerekçesiyle haberleşme hakkının ihlal edildiği,

– Ceza İnfaz Kurumlarında barındırılan hükümlü ve tutukluların yararlanmak istedikleri süreli ve süresiz yayınların değişik gerekçelerle engellendiği,

– Orman olduğu gerekçesiyle veya 31.08.1956 tarihli ve 6831 sayılı kanunun

2/B maddesinin uygulanması nedenlerine bağlı olarak tapu kaydının iptal edilmesi veya kadastro tespiti ya da orman kadastrosu sonucu tapulu taşınmazın ormanlık alanda olduğunun tespit edilmesi üzerine mülkiyet hakkının ihlal edildiği,

– Kıyı – kenar çizgisi içerisinde kaldığı gerekçesiyle tapu kaydının iptal edilmesi üzerine mülkiyet hakkının ihlal edildiği,

– Taşınmaz imar planında kamu hizmetine tahsis edilmesi üzerine mülkiyet hakkının ihlal edildiği,

– Ceza İnfaz Kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülere verilen disiplin yaptırımları üzerine özel ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği,

– Ceza İnfaz Kurumlarında Türkçe yazılan mektup veya benzer iletilerin ceza infaz kurumu idaresi tarafından alınmaması veya gönderilmemesi üzerine özel ve aile hayatına saygı hakkının, ihlal edildiği iddialarına ilişkin başvurular.

Başvuru Süresi

– Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne yapılmış başvurular yönünden, Kanun’un müracaatının şekli ve süresini düzenleyen 5. Maddesinin yürürlüğe girdiği 19.02.2013 tarihinden veya Bakanlar Kurulu kararlarının Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihler olan 16.03.2014 ve 09.03.2016 itibaren 6 ay içinde,

– Avrupa İnsan Hakları Mahkemesince Komisyona başvuru yapılmadığı için iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesine dayanan kabul edilemezlik kararının tarafa tebliğinden itibaren 1 ay içinde,

– 7145 Sayılı Kanun’un 20. Maddesi ile 6384 Sayılı Kanuna eklenen geçici 2. Maddenin yürürlüğe girdiği 31.07.2018 tarihinden sonra Anayasa Mahkemesince Komisyona başvuru yapılmadığı için başvuru yollarının tüketilmemesi sebebiyle verilecek kabul edilemezlik kararının tebliğinden itibaren 3 ay süre ile, başvuru yapılabilir.

– 23.03.2013 tarihinden önce Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan baş- vurular sonucunda iç hukuk yollarının tüketilmemesi sebebiyle verilen kabul edilemezlik kararlarından sonra da Komisyona başvuru yapılabilir.

Başvuru İçin Gerekli Evraklar

Komisyona müracaat, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine veya Anayasa Mahkemesine başvuru tarihini ve numarasını gösteren resmi kayıt kabul mektubu, başvuru formu ve diğer ilgili bilgi ve belgelerle birlikte, müracaat edenin kimlik bilgilerini içeren imzalı bir dilekçeyle yapılır.

1.9.3. BAŞVURU YÖNTEMİ

Başvurular Komisyona yapılabileceği gibi Cumhuriyet Başsavcılıkları aracılığıyla da yapılabilir. Komisyon kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde Komisyon aracılığıyla Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz edilebilir.

1.10. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI MÜLKİYE TEFTİŞ KURULU BAŞKANLIĞI İNSAN HAKLARI İHLALLERİNİ İNCELEME BÜROSU

Büro, İçişleri Bakanlığı bünyesinde Mülkiye Teftiş Kurulu Başkanlığı’na bağ- lı olarak 27.02.2004 tarihinde kurulmuştur. Kolluk kuvvetleri (Polis, Jandarma, Sahil Güvenlik) tarafından insan hakları ihlallerine maruz kalanların ihbar ve şikayetlerini değerlendirmektedir. Bunların dışındaki insan hakları ihlali niteliğinde görülen başvuruların, Türkiye İnsan Hakları Kurumu’na veya Kamu Denetçiliği Kurumu’na yapılması gerekmektedir. Ayrıca müfettiş görevlendirilmesini gerek- tirmeyen ihbar ve şikâyetler değerlendirilmemektedir. (İçişleri Bakanlığı internet sitesinden alınmıştır.)

1.10.1. İLGİLİ MEVZUAT

T.C. İçişleri Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı 05/04/2004 tarihli 70 sayılı genelge

1.10.2. BAŞVURU KRİTERLERİ

Başvurucular

Gerçek kişi (T.C. vatandaşları, yabancılar veya uyruksuz kişiler) ve tüzel kişiler.

Başvuru Konusu

Kolluk kuvvetlerinin (Polis, Jandarma, Sahil Güvenlik) sebep olduğu insan hakları ihlalleri.

1.10.3. BAŞVURU YÖNTEMİ

Büroya mektup, dilekçe, telefon, faks veya şahsen başvuru yapılması mümkündür. Başvurular elektronik ortamda da yapılabilir.

Başvuruda şekil şartı öngörülmese de dilekçede mağdurun adı, soyadı, T.C. vatandaşı ise T.C. Kimlik Numarası, başvuru konusu edilen kurum (emniyet, jandarma, sahil güvenlik komutanlığı), başvuru konuları (işkence yasağı, kötü muamele yasağı, adam öldürme, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı), ihlalin gerçekleştiği yer ve tarih, olaya ilişkin bilgilere yer verilmesi tavsiye edilmektedir.

Mektup ve Dilekçe Adresi:İçisleri Bakanlığı Mülkiye Teftiş Kurulu Başkanlığı İnsan Hakları İhlalleri İnceleme Bürosu 06100 Bakanlıklar / ANKARA

Telefon: 0 (312) 425 72 14 /3472-0 (312) 418 14 83-69

Faks: 0 (312) 418 12 60

Şahsen Müracaat:İçisleri Bakanlığı Mülkiye Teftiş Kurulu Başkanlığı İnsan Hakları İhlalleri İnceleme Bürosu 06100 Bakanlıklar / ANKARA

Elektronik Başvuru:https://www.e-icisleri.gov.tr/insanHaklari/basvuru.aspx

1.11. JANDARMA GENEL KOMUTANLIĞI İNSAN HAKLARI İHLALLERİNİ İNCELEME VE DEĞERLENDİRME MERKEZİ (JİHİDEM)

1.11.1. BAŞVURU KRİTERLERİ

Başvurucular

Herkes başvuru yapma hakkına sahiptir.

Başvuru Konusu

Jandarma sorumluluk bölgesinde veya Jandarmayla ilişkili olarak, görevlerin icrası esnasında meydana gelebilecek insan hakları ihlalleri.

Başvuru İçin Gerekli Evraklar

Telefon, faks, mektup, dilekçe, şahsi müracaat, elektronik başvuru yoluyla başvuruda bulunulabilir.Jandarma Genel Komutanlığı sitesinde bulunan form online olarak doldurularak da başvuru yapılabilir.

1.11.2. BAŞVURU YÖNTEMİ

Jandarma Genel Komutanlığı’na, ad ve soyad, TC kimlik numarası, imza, oturma yeri veya iş adresi belirtilerek şahsen, telefon, mektup, dilekçe, belgegeçer ya da internet yoluyla, veya ikamet edilen ilin İl Jandarma Komutanlığı’na; ad ve soyad, TC kimlik numarası, imza, oturma yeri veya iş adresini belirterek şahsen, dilekçe ile veya telefonla 156’yı arayarak başvuruda bulunulabilir.

Mektup ve Dilekçe Adresi:Jandarma Genel Komutanlığı Korg. Hulusi SAYIN Kışlası 06500 Beştepe/ ANKARA

Telefon: 0 (312) 456 1 156 (pbx)

Faks: 0 (312) 212 84 63/0 (312) 215 14 17

1.11.3. JİHİDEM’İN GÖREVLERİ

– Çeşitli kanallardan (telefon, faks, mektup, dilekçe, şahsi müracaat vs.) JİHİDEM’ e intikal eden insan hakları ihlalleri ile ilgili şikâyet ve müracaatları kabul etmek,

– Kabul edilen şikâyet ve müracaatların insan hakları ihlali kapsamında olup olmadığını değerlendirmek,

– Bu iddiaları araştırmak, iddiaların doğruluğunda hukuki prosedür çerçevesinde adli ve idari soruşturma başlatılmasını sağlamak,

– İncelenip değerlendirilen şikâyet ve müracaat konuları ile ilgili olarak ilgilisine cevap verilmesini sağlamak,

– Yapılan şikâyet, müracaat ve bunlara verilen cevaplarla ilgili raporların hazırlanmasını, istatistikî bilgilerin düzenlenmesini ve bunların kamuoyuna duyurulmasını sağlamak.

1.12. 5233 SAYILI TERÖR VE TERÖRLE MÜCADELEDEN DOĞAN ZARARLARIN KARŞILANMASI HAKKINDA KANUN GEREĞİNCE OLUŞTURULAN ZARAR TESPİT KOMİSYONU

1.12.1. İLGİLİ MEVZUAT

5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun (“Kanun”).

1.12.2. BAŞVURU KRİTERLERİ

Başvurucular

Zarar gören gerçek ve özel hukuk tüzel kişileri, mirasçıları veya yetkili temsilcileri.

Başvuru Konusu

3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 1., 3. ve 4. maddeleri kapsamına giren eylemler veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle zarar gören gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişilerinin maddî zararları.

Başvuru Konusu Kapsamında Olmayan Zararlar:Devletçe arazi veya konut tahsisi suretiyle yahut başka bir şekilde karşılanan zararlar, (ii) Bir mahkeme kararı gereğince veya 4353 sayılı Maliye Vekaleti Baş Hukuk Müşavirliğinin ve Muhakemat Umum Müdürlüğünün Vazifelerine, Devlet Davalarının Takibi Usullerine ve Merkez ve Vilayetler Kadrolarında Bazı Değişiklikler Yapılmasına Dair Kanunun 30. ve 31. maddeleri gereğince karşılanan zararlar, (iii) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesince, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Söz- leşmenin veya eki protokollerin ihlâl edildiği gerekçesiyle Sözleşmenin 41 inci maddesine göre hükmedilen veya Sözleşme hükümleri uyarınca dostane çözüm yoluyla uzlaşılan tazminatın ödenmesi sonucunda karşılanan zararlar, (iv) terör dışındaki ekonomik ve sosyal sebeplerle uğranılan zararlar ile güvenlik kaygıları dışında kendi istekleriyle bulundukları yerleri terk edenlerin bu sebeple uğradıkları zararlar, (v) kişilerin kendi kasıtları sonucunda oluşan zararlar, (vi) 3713 sayılı Kanun’un 1., 3. ve 4. maddeleri kapsamındaki suçlar ile terör olaylarında yardım ve yataklık suçlarından mahkûm olanların bu fiillerinden dolayı uğradığı zararlar. (Kanun m. 2)

Başvuru Süresi

Zarar gören veya mirasçılarının veya yetkili temsilcilerinin zarar konusu olayı öğrenmesinden itibaren altmış gün ve herhâlde olayın meydana gelmesinden itibaren bir yıl (Kanun m. 6)

1.12.3. BAŞVURU YÖNTEMİ

Başvurular zararın gerçekleştiği veya zarar konusu olayın meydana geldiği il valiliğine yapılır. İlgili valilik dışında diğer valilikler, kaymakamlıklar, Türkiye Cumhuriyeti dış temsilcilikleri, diğer bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarına yapılan başvurular ilgili valiliğe gönderilir. (Kanun m. 6/1-2)

Dava açma süresi içinde yapılan başvuru, nihaî işlem sonucunun ilgiliye tebliğine kadar genel hükümlere göre dava açma sürelerini durdurur. (Kanun m. 6/11)

1.13. KAMU GÖREVLİLERİ ETİK KURULU

Kamu görevlilerinin uymaları gereken saydamlık, tarafsızlık, dürüstlük, hesap verebilirlik, kamu yararını gözetme gibi etik davranış ilkelerini Yönetmeliklerle belirlemek ve uygulamayı gözetmek, etik davranış ilkelerinin ihlâl edildiği iddi- asıyla re’sen veya yapılacak başvurular üzerine gerekli inceleme ve araştırmayı yaparak sonucu ilgili makamlara bildirmek, kamuda etik kültürünü yerleştirmek üzere çalışmalar yapmak veya yaptırmak ve bu konuda yapılacak çalışmalara destek olmakla görevlidir.

1.13.1. İLGİLİ MEVZUAT

25.05.2004 Tarihli ve 5176 Sayılı Kamu Görevlileri Etik Kurulu Kurulması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun (“Kanun”).

1.13.2. BAŞVURU KRİTERLERİ

Başvurucular

Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları ile Türkiye’de ikamet eden yabancı gerçek kişiler.

Başvuru Konusu

Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, kamu iktisadi teşebbüsleri, döner sermayeli kuruluşlar, mahalli idareler ve bunların birlikleri, kamu tüzel kişiliğini haiz olarak kurul, üst kurul, kurum, enstitü, teşebbüs, teşekkül, fon ve sair adlarla kurulmuş olan bütün kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan; yönetim ve denetim kurulu ile kurul, üst kurul başkan ve üyeleri dahil tüm personele ilişkin başvurular. Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanlar, Türk Silahlı Kuvvetleri ve yargı mensupları ve üniversiteler ile ilgili başvurular, başvuru kapsamı dışındadır. (Kanun m. 1)

Yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış bulunan uyuşmazlıklar hakkında Kurula veya yetkili disiplin kurullarına başvuru yapılamaz. İnceleme sırasında yargı yoluna gidildiği anlaşılan başvuruların işlemi durdurulur. (Kanun m. 4/4)

Başvuru İçin Gerekli Evraklar

Başvuru yapılırken 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun m. 6’da belirtilen şartlar yerine getirilmelidir. Dolayısıyla dilekçelerin belli bir ko- nuyu ihtiva etmesi, yargı mercilerinin görevine giren konularla ilgili olmaması ve dilekçede dilekçe sahibinin adı-soyadı, imzası, iş veya ikamet adresinin bulunması gerekir.

1.13.3. BAŞVURU YÖNTEMİ

Kamu kurum ve kuruluşlarında etik davranış ilkelerine aykırı uygulamalar bulunduğu iddiasıyla, en az genel müdür veya eşiti seviyedeki kamu görevlileri hakkında Kurula başvurulabilir. (Kanun m. 4/1) Diğer kamu görevlilerinin, etik davranış ilkelerine aykırı uygulamaları bulunduğu iddiasıyla yapılacak başvurular, ilgili kurumların yetkili disiplin kurullarında, Kurul tarafından çıkarılan yönetmeliklerde belirlenen etik davranış ilkelerine aykırılık olup olmadığı yönünden değerlendirilir. (Kanun m. 4/2)

1.14. KOLLUK GÖZETİM KOMİSYONU

1.14.1. İLGİLİ MEVZUAT

Kolluk Gözetim Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun (“Kanun”).

1.14.2. BAŞVURU KRİTERLERİ

Başvurucular

Kolluk görevlilerinin hukuka aykırı eylem, tutum veya davranışlarından zarar gören veya mağdur olanlar ya da bunların kanunî temsilcileri veya ikinci derece dâhil, ikinci dereceye kadar kan ve kayın hısımları.

Başvuru Konusu

Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı teşkilâtında görevli kolluk personelinin işlediği iddia edilen suçlarla veya disiplin cezasını gerektiren eylem, tutum veya davranışlarıyla ilgili olarak idarî merciler tarafından yapılan ya da yapılması gereken iş ve işlemler. Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı teşkilâtında görevli kolluk per- sonelinin askerî görevlerinden doğan suçlar kapsam dışındadır.

Başvuru İçin Gerekli Evraklar

İhbar ve şikâyetlerin soyut ve genel nitelikte olmaması, ilgili olduğu kişi veya olayların belirtilmesi, iddiaların ciddî bulgu ve belgelere dayanması, dilekçe sahi- binin adı, soyadı ve imzası ile iş veya yerleşim yeri adresinin ve Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasının doğru olarak bildirilmesi zorunludur. Ancak iddiaların sıhhatinin şüpheye mahal vermeyecek belgelerle ortaya konulmuş olması hâlinde adı, soyadı, imzası ile iş veya yerleşim yeri adresinin ve Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasının doğruluğu şartı aranmaz; işleme konulmayan ihbar ve şikâyetlerle ilgili bilgiler de merkezî kayıt sistemine işlenir. İhbar veya şikâyette bulunan kişilerin kimlik bilgileri gizli tutulur. (Kanun m. 7/2)

1.14.3. BAŞVURU YÖNTEMİ

Kolluk görevlilerinin işledikleri iddia edilen suçlardan veya disiplin cezasını gerektiren eylem, tutum veya davranışlarından dolayı gerektiğinde yetkili merciler tarafından haklarında disiplin soruşturması yapılmasını istemek, rapor hazırlamak, şikayet sisteminin işleyişine dair ilkeleri tespit etmek, kolluk etik ilkelerinin uygulanmasını izlemek komisyonun görevleri arasındadır.

1.15. CUMHURBAŞKANLIĞI İLETİŞİM MERKEZİ

1.15.1. İLGİLİ MEVZUAT

3056 sayılı, 3071 Sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun, 4982 Sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu, Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik, Dilekçe ve Bilgi Edinme Hakkının Kullanılmasına Dair Başbakanlık Genelgesi 2004/12, Başbakanlık İletişim Merkezi (CİMER)-Doğrudan Başbakanlık Genelgesi 2006/3

1.15.2. BAŞVURU KRİTERLERİ

Başvurucular

Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları, mavi kartlılar ve karşılıklılık esası gözetilmek koşuluyla Türkiye’ de ikamet eden yabancılar.

Başvuru Konusu

Başvurucular ilgili mevzuat kapsamında kurum ve kuruluşlara istek, görüş ve öneri, ihbar ve şikayetlerini iletebilir ve bilgi edinme hakkını kullanabilirler.

1.15.3. BAŞVURU YÖNTEMİ

E-devlet üzerinden, telefon, internet, şahsen, mektup veya faks ile başvuru yapılabilir.

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı

Reklam Engelleyici Algılandı

Ücretsiz olan sitemizin gelişimi için reklam gelirleri, takdir edeceğiniz üzere önem arz etmektedir. Bu nedenle reklam engelleyici programınızı kapatmanızı rica edeceğiz.