Ahkâmı huzuriyye, hukuk terimi olarak hâkim önünde yargılanmayla ilgili yöntem (usul) hükümlerini ifade eder. Bu kullanımda “ahkâm” (hükümler) yargılama sürecinin işleyişini düzenleyen kuralları; “huzuriyye” ise “huzurda/mahkeme huzurunda” görülen yargılamaya ilişkin olma niteliğini vurgular.
Kullanım
Hukuki kullanım bakımından terim, klasik sözlük ve terminoloji metinlerinde, muhakemenin (yargılamanın) usulî çerçevesini anlatmak için yer alır. Güncel hukuk dilinde aynı alan çoğunlukla “usul hükümleri”, “yargılama usulü”, “usul hukuku” gibi ifadelerle karşılanır.
Günlük kullanımda “ahkâmı huzuriyye” kalıbı yaygın değildir; terim daha çok eski metinlerde/terminoloji listelerinde görülür. Buna karşılık “huzur” kelimesi gündelik dilde “bulunma/presence” ve “sükûnet/rahatlık” anlamlarında yaşamaya devam eder.
Ahkâmı huzuriyye: Hakim önünde yargılanmayla ilgili yöntem hükümleri.
— T.C. Adalet Bakanlığı, Hukuk Sözlüğü
Köken (Etimoloji)
Terim, Osmanlıca terkip yapısıyla kuruludur:
- Ahkâm (Arapça أحكام, aḥkām): “hükümler”; حكم (ḥukm) kelimesinin çoğuludur.
- Huzur (Arapça حضور, ḥuḍūr): “hazır bulunma / mecliste bulunma, huzur”.
- Huzuriyye: “huzura (mahkeme huzuruna) ilişkin/ait” anlamını kuran niteleme.
Bu bakımdan “ahkâmı huzuriyye”, anlam olarak “huzurda (hâkim önünde) yargılanmaya ilişkin usul hükümleri” demektir.
Kaynakça
- T.C. Adalet Bakanlığı, Hukuk Sözlüğü (A harfi): “Ahkâmı huzuriyye” ttps://sozluk.adalet.gov.tr/Harf/A
- Mecelle.com (Hukuk Sözlüğü): “Ahkâmı huzuriyye” https://www.mecelle.com/konu-7819-v7e.html
- Nişanyan Sözlük: “huzur” (Arapça حضور köken bilgisi) https://www.nisanyansozluk.com/kelime/huzur
- EtimolojiTürkçe: “ahkâm” (Arapça أحكام; hükmün çoğulu) https://www.etimolojiturkce.com/kelime/ahk%C3%A2m