Ahkâmı müteferia (metinlerde “ahkâm-ı müteferria” biçimi de görülür), hukuk dilinde ayrıntılı hükümler anlamına gelir. Genel kural ve ilkelerin yanında, bir konunun uygulamasına ilişkin tali/ayrıntı nitelikteki düzenlemeleri ifade etmek için kullanılır.
Kullanım
Hukuki kullanımda terim, özellikle klasik/Osmanlıca üslubun görüldüğü metinlerde ve terminoloji listelerinde “genel hükümlerin ardından gelen, uygulamayı ayrıntılandıran hükümler” fikrini karşılar. Güncel mevzuat Türkçesinde aynı işlev çoğu zaman “ayrıntılı hükümler”, “çeşitli hükümler” veya “diğer hükümler” gibi başlıklarla ifade edilir.
Günlük kullanımda “ahkâmı müteferia” kalıbı yaygın değildir; terim daha çok hukukî/klasik yazım içinde veya tarihî metin aktarımında görülür.
Ahkâm-ı müteferria: Çeşitli hükümler.
— Lugatim, “müteferri” maddesi
Köken (Etimoloji)
Terim, Osmanlıca terkip yapısıyla kuruludur:
- Ahkâm (Arapça أحكام, aḥkām): “hükümler”; حكم (ḥukm) kelimesinin çoğuludur.
- Müteferia / müteferria (Osmanlıca ﻣﺘﻔﺮّﻋﻪ): “fer‘ (dal) veren, dallanmış; tali/ayrıntı nitelikte” anlam alanına bağlı bir nitelemedir; tamlamalarda “müteferri”nin bu biçimiyle yerleşik kullanımı bulunur.
Bu nedenle “ahkâmı müteferia”, anlam olarak “ayrıntı (tali) hükümler” demektir.
Kaynakça
- T.C. Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü: “Ahkâmı müteferia: Ayrıntılı hükümler”
(A harfi listesi) - Mecelle (Hicret.org) Hukuk Sözlüğü: “Ahkâmı müteferia: Ayrıntılı hükümler”
(madde) - Lugatim: “müteferri” maddesi (tamlamada “Ahkâm-ı müteferria” örneği)
(madde)