AKD-İ MEBHUSÜNANH, klasik Osmanlı hukuk literatüründe akıl hastası (mecnûn) sıfatıyla vasıflandırılan kimselerin akdettiği sözleşmelerin hüküm ve sonuçlarına ilişkin hukuki kategori.
Kullanım
Akd (عقد), İslam hukuk terminolojisinde en yaygın hukuki işlemi ve borç kaynağını ifade eden terim olup, mebhusünanh unsuru Arapça "mebhûs" (مبهوس) kökünden türemekte ve "akıl hastası, mecnûn" anlamını taşımaktadır.
Osmanlı hukuk sisteminde akıl hastaları Hanefî mezhebine göre baba veya dede gibi mücbir velilerinin rızasıyla evlendirilebilmekte, ancak nikâh akdi kesinleşmektedir. Baba ve dedenin kötü tercihler yapmakla meşhur olması veya küçük ya da akıl hastasının fâhiş gabin derecesinde düşük mehirle yahut da dengi olmayan birisine nikâhlanması durumunda nikâh geçerli sayılmamaktadır.
Osmanlı'da akıl hastası sadece "meczûb" olarak nitelenmekte, yani Allah katına "cezb edilmiş" hasta olarak görülmektedir. Meczûb'un yanında mecnûn, şeydâ, dîvâne denebilir ancak deli demekten kaçınılmaktadır. Bu illete düçar olmuş insana hakaret etmemeye özen gösterilmektedir.
Terim bugün arkaik durumdadır ve yerini modern Türk hukuku terminolojisinde ehliyet eksikliği, akıl hastalığı nedeniyle geçersizlik gibi kavramlar almıştır.
Köken (Etimoloji)
Akd (عقد): Arapça 'aqada (عقد) kök fiilinden, "bağlamak, düğümlemek, sözleşme yapmak" anlamında. Mebhus (مبهوس): Arapça bahasa (بهس) fiilinden türeyen mef'ûl kalıbında sıfat, "aklı karışmış, şaşırmış" anlamında. Ünanh (أن): Arapça mastar edatı "an" eki.
Bkz: Akd, Mecnûn, Vasi, Mehcûr, Mücbir Veli
Kaynakça
- TDV İslâm Ansiklopedisi - AKD maddesi (https://islamansiklopedisi.org.tr/akd)
- Sorularla İslamiyet - İCBÂR maddesi (https://sorularlaislamiyet.com/kaynak/icbar)
- Fikriyat Gazetesi - Osmanlı'da Akıl Hastaları (https://www.fikriyat.com/)
