Hukuk devletinin temel direği olan adil yargılanma hakkı, 1982 Anayasası’nın 36. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 6. maddesi ile güvence altına alınmıştır. Bu hak, bireylerin hak arama özgürlüğünün en somut tezahürüdür.
Adil Yargılanma Hakkının Kapsamı
Adil yargılanma hakkı sadece bir mahkeme önünde bulunmayı değil, aynı zamanda şu kriterlerin sağlanmasını da kapsar:
- Bağımsız ve Tarafsız Mahkeme: Yargılamayı yapan makamın hiçbir etki altında kalmaması.
- Silahların Eşitliği: Tarafların iddia ve savunmalarını sunarken eşit haklara sahip olması.
- Makul Süre: Yargılamanın gereksiz gecikmeler olmaksızın sonuçlandırılması.
- Aleniyet İlkesi: Duruşmaların halka ve denetime açık yapılması.
Bireysel Başvuru ve AYM’nin Rolü
2010 Anayasa değişikliği ile hayatımıza giren bireysel başvuru hakkı, yargısal süreçlerdeki hak ihlallerinin tespiti ve giderilmesi için nihai bir duraktır. AYM, verdiği kararlarla yerel mahkemelerin adil yargılanma standartlarını yükseltmektedir.