Anayasa Mahkemesi, Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun’da yapılan değişiklikle getirilen teminat alma yükümlülüğüne ilişkin düzenlemenin bir kısmını Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti. Karar, Danıştay Onüçüncü Dairesi’nin itiraz başvurusu üzerine verildi.
İptal edilen düzenleme neyi öngörüyordu?
İtiraza konu düzenleme ile tütün ve alkol piyasasında faaliyet göstermek isteyen üretici ve satıcılardan, izin, uygunluk ve yetki belgesi verilmeden önce elli milyon Türk lirasına kadar teminat alınması öngörülüyordu. Ayrıca teminatın verilmemesi hâlinde, faaliyet belgelerinin askıya alınması ve izin verilmemesi gibi ağır idari yaptırımlar düzenleme kapsamında yer alıyordu.
Anayasa Mahkemesi neyi iptal etti?
Anayasa Mahkemesi, düzenlemede yer alan “ifadesi ile” ibaresini Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti. Mahkeme, bu ibarenin idareye belirsiz ve geniş bir takdir yetkisi tanıdığı, teminat yükümlülüğünün kapsamını ve sınırlarını öngörülemez hâle getirdiği sonucuna ulaştı.
Teminat alınmasına ilişkin düzenlemenin kalan kısmı ise Anayasa’ya aykırı bulunmadı ve bu yönüyle iptal istemi reddedildi.
Mahkeme iptal gerekçesini nasıl açıkladı?
Kararda; teminat yükümlülüğünün mülkiyet hakkına müdahale niteliği taşıdığı, bu müdahalenin ancak kanunla ve açık, belirli, öngörülebilir sınırlar içinde yapılabileceği belirtildi. İptal edilen ibarenin, teminatın miktarı ve uygulanma koşulları bakımından belirsizlik yarattığı, bu durumun hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı vurgulandı.
Mahkeme, kamu alacaklarının güvence altına alınmasının meşru bir amaç olduğunu kabul etmekle birlikte, bu amacın kişilere aşırı külfet yükleyecek şekilde gerçekleştirilmesinin Anayasa’ya uygun olmadığını ifade etti.
Hangi anayasal hükümler esas alındı?
İptal edilen kuralın; Anayasa’nın 13. maddesinde düzenlenen temel hak ve özgürlüklerin sınırlanması rejimine, 35. maddede güvence altına alınan mülkiyet hakkına ve hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu sonucuna ulaşıldı.
Buna karşılık, teşebbüs özgürlüğü ve kamu yararı dengesi bakımından düzenlemenin kalan kısmının ölçülü olduğu değerlendirilerek iptal istemleri reddedildi.
Kararın yürürlüğe giriş tarihi
Anayasa Mahkemesi, iptal kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar verdi.
