Çalışmada izlenen yöntem, öncelikle Osmanlı Devleti’nin çok hukuklu yapısı ile Mecelle’nin hazırlanış ve kabul sürecine ilişkin kısa bir tarihsel ve hukuki çerçeve sunmak, ardından Mecelle hükümleri doğrultusunda şehadet müessesesini sistematik biçimde incelemektir. Son bölümde ise elde edilen bulgular ışığında yazarın değerlendirmelerine ve çıkarımlarına yer verilerek, Mecelle’de tanıklığın ispat hukuku içindeki merkezi rolü ortaya konulmaktadır.
Makale Künyesi
- Başlık: Mecelle’de İspat Vasıtası Olarak Şehadet
- Yazar: Murat Kurbanlı (Öğr. Gör., Avrasya Üniversitesi MYO, Mahkeme Büro Hizmetleri)
- E-posta: murat.kurbanli@avrasya.edu.tr
- ORCID: 0000-0002-5588-7142
- Dergi / Sayı: Ankara Barosu Dergisi, 2025/4
- Hakem Durumu: Hakemli
- İndeks: TÜBİTAK – ULAKBİM
Özet ve Kapsam
Bu çalışma, 1869–1876 yılları arasında kısım kısım yürürlüğe giren ve yaklaşık altmış beş yıl uygulanan Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye’de “şehadet (tanıklık)” kurumunu, bir ispat vasıtası olarak incelemektedir.
Makalede deliller bahsinin esasen Mecelle’nin Kitâbü’l-Beyyinât ve’t-Tahlîf adlı kitabında düzenlendiği; burada şehadet, tevatür, yemin ve yazılı belgelerin ele alındığı, buna karşılık ikrarın Kitâbü’l-İkrâr, mahkeme ilamları ve senetlerin ise Kitâbü’l-Kazâ kapsamında hüküm altına alındığı belirtilmektedir.
Yazar, bu çalışmada özellikle Kitâbü’l-Beyyinât ve’t-Tahlîf içinde yer alan ispat vasıtalarından yalnızca şehadete odaklanmış; diğer ispat vasıtalarını çalışma kapsamı dışında bırakmıştır.
Bununla birlikte, konunun anlaşılması için gerekli görülen yerlerde diğer düzenlemelerle bağlantı kurulmuş ve Mecelle’nin atıf yaptığı maddelere de yer verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Mecelle, şehadet, şahit, tezkiye, ispat
Çalışmanın Ana Temaları
- Delil sistemi içinde şehadetin yeri: Mecelle’de delillerin konumlandığı kitaplar ve şehadetin “hükme esas” nitelikte bir ispat vasıtası olarak ele alınması.
- Kitâbü’l-Beyyinât ve’t-Tahlîf çerçevesi: Şehadet, tevatür, yazılı belgeler ve yemin başlıklarının sistematik görünümü; çalışmanın bu bütün içinde yalnızca şehadete yoğunlaşması.
- Metodoloji: Osmanlı’nın sosyal ve hukuki yapısı ile Mecelle’nin hazırlanış/kabul sürecine ilişkin girişten sonra, Mecelle’deki düzenleniş sırasına göre şehadet konularının tek tek incelenmesi.
Hukuki Değeri
Makale, Mecelle’de tanıklık kurumunu yalnızca tarihsel bir olgu olarak değil, aynı zamanda ispat hukuku tekniği bakımından ele almaktadır. Şehadetin kapsamı, sınırlılıkları ve bağlantılı müesseseler (örneğin tevatürün delil gücü ve şehadete etkisi) üzerinden, Mecelle’nin delil rejiminin iç mantığı görünür hâle gelir.
Bu yönüyle çalışma, hem hukuk tarihi hem de ispat hukuku bakımından güvenilir bir başvuru metni niteliği taşır.
PDF (Tam Metin)
Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişebilirsiniz:
___________________________
Mecelle’de İspat Vasıtası Olarak Şehadet (PDF):
___________________________
Kaynak Notu