Bekletici Sorun

Bekletici sorun, görülmekte olan bir davada hüküm verilebilmesinin başka bir davanın sonucuna, idari makamın tespitine veya dava konusu ile bağlantılı bir hukuki ilişkinin varlığına bağlı olması nedeniyle ana yargılamanın bu meselenin çözümüne kadar ertelenmesidir. Uygulamada bekletici mesele ifadesi de aynı anlamda kullanılır.

Bekletici sorun kararı, davayı bütünüyle sona erdiren nihai bir karar değildir. Mahkeme, diğer uyuşmazlığın sonucunun eldeki davaya etkisini belirler ve gerekli işlemlerin tamamlanmasını bekler. Böylece aynı hukuki ilişkinin farklı mercilerce çelişkili biçimde değerlendirilmesi önlenmeye çalışılır.

Kapsamı ve Uygulamadaki Ayrımlar

Hukuk yargılamasında kurum, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 165. maddesinde düzenlenmiştir. Bir davada hüküm verilebilmesi başka bir davaya, idari makamın tespitine veya hukuki ilişkinin mevcut olup olmadığına kısmen ya da tamamen bağlıysa mahkeme, ilgili uyuşmazlığın sonuçlanmasına kadar yargılamayı bekletebilir. Başka mercie başvurulması gerekiyorsa ilgili tarafa uygun süre verilir; süresinde başvurulmazsa tarafın o husustaki iddiasından vazgeçmiş sayılmasına karar verilerek esas dava hakkında hüküm kurulabilir.

Ceza yargılamasında Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 218. maddesi, ceza mahkemesine iki seçenek tanır. Ceza mahkemesi, suçun ispatının başka bir hukuk alanındaki sorunun çözümüne bağlı olması hâlinde bu sorunu ceza muhakemesi kurallarına göre kendisi çözebilir veya görevli mahkemede dava açılmasını ya da açılmış davanın sonucunu bekletici sorun yapabilir. Ancak kanunun özel olarak ceza mahkemesinin çözmesini emrettiği meselelerde bekletme yoluna gidilemez.

Bekletici sorun ile ön sorun aynı değildir. Ön sorun, ana uyuşmazlık içinde ortaya çıkan ve mahkemenin yargılamaya devam edebilmek için kendisinin karara bağladığı tali meseledir. Bekletici sorunda ise çözüm, çoğunlukla başka bir dava veya makamın işlemine bırakılır ve ana dava geçici olarak ilerlemez.

Bekletici sorun kararı verilmesi otomatik değildir. Beklenen kararın eldeki uyuşmazlık bakımından gerçekten belirleyici olması, beklemenin makul süreyi aşmaması ve usul ekonomisine hizmet etmesi gerekir. Ana uyuşmazlığın çözümü için etkisiz veya yalnızca dolaylı önem taşıyan bir davanın sonucu beklenmemelidir. Uzun süreli bekletme kararları, makul sürede yargılanma hakkı bakımından da denetime tabidir.

(bknz: Ön Sorun, Ara Karar, Nispi Muhakeme, Derdestlik, Usul Ekonomisi)

Kaynakça

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 165.
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 218.
• Hakan Pekcanıtez, Oğuz Atalay, Muhammet Özekes, Medenî Usûl Hukuku Ders Kitabı, On İki Levha Yayıncılık.
• Nur Centel, Hamide Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, Beta Yayınları.