Alâhilâf’ül-kanun, bir işlem, davranış veya kararın kanuna aykırı, yani yürürlükteki hukuk kurallarına uygun olmayan şekilde gerçekleştirilmesini ifade eden Osmanlıca kökenli hukuk terimidir. Klasik hukuk metinlerinde ve Osmanlı bürokratik yazışmalarında, bir tasarrufun veya uygulamanın mevcut hukuk düzeniyle bağdaşmadığını belirtmek için kullanılmıştır. Terim, modern Türk hukukunda kullanılan kanuna aykırılık, hukuka aykırı işlem veya kanuna muhalefet kavramlarının tarihî karşılığı niteliğindedir.
Kullanım
- Hukukî kullanım: Osmanlı hukuk metinlerinde, bir işlemin veya kararın yürürlükteki kanuna veya yerleşik hukukî kurallara aykırı olduğunu ifade etmek için kullanılmıştır. Bu kullanım çoğunlukla idarî tasarrufların, yargısal kararların veya uygulamaların değerlendirilmesinde görülür.
- Gündelik kullanım: Güncel Türkçede doğrudan kullanılmaz; anlamı genellikle “kanuna aykırı” veya “hukuka aykırı” ifadeleriyle karşılanır.
Köken (Etimoloji)
Terim Arapça kökenli birkaç unsurdan oluşan birleşik bir tamlamadır:
- على (ʿalā): “üzerine, göre, uyarınca” anlamı taşıyan edat.
- خلاف (khilāf): “zıtlık, aykırılık, karşıtlık”.
- القانون (al-qānūn): “kanun, hukuk kuralı”.
Bu unsurlar birlikte kullanıldığında terim, kelime anlamı itibarıyla “kanuna aykırı olarak” veya “kanunun hilafına” anlamını ifade eder.
(Bkz: Kanuna Aykırılık, Hukuka Aykırılık, Kanuna Muhalefet, Butlan, Hukuka Aykırı İşlem
