Bir yerde geçici olarak oturanlara karşı açılacak davalarda yetki

MADDE 8- (1) Memur, işçi, öğrenci, asker gibi, bir yerde geçici olarak oturanlara
karşı açılacak alacak veya taşınır mal davaları için, orada bulunmaları uzunca bir süre devam edebilecekse, bulundukları yer mahkemesi de yetkilidir.

HMK m 8 Açıklama

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 8. maddesi, memur, işçi, öğrenci, asker gibi bir yerde geçici olarak oturan kişilere karşı açılacak alacak veya taşınır mal davalarında, bu kişilerin geçici olarak bulundukları yer mahkemesinin de yetkili olacağını düzenlemektedir. Bu düzenleme, klasik yerleşim yeri kavramına istisna oluşturarak, uygulamada ortaya çıkan adli erişim ve dava ikamesine ilişkin güçlüklerin önüne geçmeyi amaçlamaktadır.

Geçici ikametgâh kavramı, kişinin sürekli yerleşim yeri dışında, belirli bir süre boyunca yaşamını sürdürdüğü yer olarak değerlendirilir. Bu ikamet, resmi adres kayıt sistemine işlenmemiş olsa dahi, fiili olarak orada bulunulduğu kira sözleşmesi, fatura, okul kaydı, görev belgesi gibi belgelerle ispatlanabiliyorsa, HMK m. 8 kapsamında dikkate alınır. Yargıtay da bu doğrultuda, geçici oturma olgusunun varlığını yalnızca MERNİS kayıtlarına değil, hayatın olağan akışına ve somut olgulara dayandırmaktadır.

Nitekim Yargıtay 13. Hukuk Dairesi’nin 2016/29465 Esas, 2017/7050 Karar ve 08.06.2017 tarihli kararında, davacının geçerli bir kira sözleşmesi sunması, onun geçici ikametgahının bulunduğu yerin tespiti için yeterli görülmüş ve adres kayıt sistemine göre ikamet adresinin görünmemesi, mahkemenin yetkisini ortadan kaldıran bir unsur olarak kabul edilmemiştir. Mahkeme ilk derece kararıyla, adrese dayalı sistemde kayıt olmaması gerekçesiyle yetkiyi reddetmişse de, Yargıtay bu yorumun yasaya ve uygulamaya aykırı olduğunu vurgulamıştır. Davacının, HMK m. 8 ile birlikte 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 73. maddesi çerçevesinde geçici olarak ikamet ettiği yerde dava açabileceği; bu bağlamda seçimlik yetki hakkını kullandığı belirtilerek ilk derece mahkemesinin kararı bozulmuştur.

Bu karar, sadece yetki kuralının yorumlanması açısından değil, aynı zamanda geçici oturmanın nasıl ispatlanabileceği ve hangi şartlarda geçerli sayılabileceği konusunda da önemlidir. Kararda, ikamet adresinin nüfus kayıt sisteminde yer almamasının yetkili mahkemeyi ortadan kaldırmayacağı, aksine kişinin fiilen orada bulunmasının davanın yetkili yer mahkemesinde açılması için yeterli olacağı açıkça belirtilmiştir.

Bununla birlikte, bir başka karar olan Yargıtay 20. Hukuk Dairesi’nin 2016/6101 Esas, 2016/7873 Karar ve 19.09.2016 tarihli içtihadında dava konusu bir intifa hakkının terkinine ilişkindir. Burada davalı ile davacı arasında kira ilişkisi bulunmadığı anlaşılmıştır. Taraflar arasında imzalanan özel sözleşmede arsa sahibine her yıl kira benzeri bir bedel ödeneceği öngörülmüşse de, bu ödeme yükümlülüğü klasik anlamda bir kira ilişkisi doğurmadığından, sulh hukuk mahkemesinin değil, asliye hukuk mahkemesinin görevli ve yetkili olacağı sonucuna varılmıştır.

Bu karar, HMK m. 8’in uygulanabilmesi için yalnızca kişinin geçici olarak bir yerde oturmasının yeterli olmadığını, dava konusunun da madde kapsamına giren nitelikte (alacak veya taşınır mal) olması gerektiğini göstermektedir. Başka bir ifadeyle, her geçici oturum yetki açısından dikkate alınmakla birlikte, dava konusunun da maddenin bağlamına uygun olması zorunludur.

HMK m. 8, kişilerin yalnızca resmi ikamet yerlerine bağlı kalmaksızın, geçici olarak bulunduğu yerlerde dava ikame edebilmelerini sağlayan esnek ve yorumlanmaya açık bir yetki kuralıdır. Ancak bu yetkinin kullanılabilmesi için geçici oturmanın makul sürede devam etmesi ve oturulan yerin belgelerle ispatlanabilir olması gerekir. Yargıtay kararları, bu maddeye ilişkin uygulamanın hem davacının seçimlik hakkını güçlendirdiğini hem de yetki itirazlarının değerlendirilmesinde fiili durumun esas alınacağını net bir şekilde ortaya koymaktadır.

HMK m.8 Gerekçesi

Bu maddede, 1086 sayılı Kanunun 20 nci maddesinde yer alan yetki kuralında gösterilen, örneklerin bir kısmı çıkartılmış, düşünce aynen muhafaza edilmiştir. Meşguliyetlerine göre bulundukları yerde uzunca bir süre oturan, memur, işçi, öğrenci, asker gibi bir yerde geçici olarak bulunanlara karşı, açılacak, alacak veya taşınır mallara ilişkin davalar, bulundukları yerde de görülebilecektir. Bu yetki kuralına, yerleşim yeri ile yakın ilişkili olduğu için, yerleşim yerine ilişkin yetki kurallarından hemen sonra yer verilmiştir.

ADALET KOMİSYONU RAPORU

Tasarının 10, 11, 12 ve 13 üncü maddeleri, teselsül nedeniyle 11, 12, 13 ve 14 üncü maddeler olarak aynen kabul edilmiştir.

TBMM GENEL KURULU

TBMM Genel Kurulunda 5., 6., 7., 8., 9. ve 10. maddeler tasarı metninden çıkartılmış ve diğer maddeler buna göre teselsül ettirilmiştir.