Uluslararası Adalet Divanı’nda Üçüncü ve İlgili Devletlerin Rızasının Yokluğu: Zorunlu Taraf ve Yargısal Uygunluk İlkeleri
Tarayıcınızın Türkçe seslendirme özelliği kullanılır.
Uluslararası Adalet Divanı’nın yargı yetkisi devlet rızasına dayanır; ancak uyuşmazlığın sonucundan etkilenecek üçüncü bir devletin davaya taraf olmaması her zaman yargılamayı durdurmaz. Hasan Utku Şatıroğlu’nun çalışması bu sınırı çekişmeli davalarda zorunlu taraf, danışma görüşlerinde ise yargısal uygunluk ilkeleri üzerinden sistematik biçimde inceliyor.
Makale Neyi İnceliyor?
Makale Parasal Altın (Monetary Gold) davasıyla şekillenen zorunlu taraf ilkesinin, üçüncü devletin hukuki sorumluluğunun uyuşmazlığın esasını oluşturduğu durumlarda nasıl işlediğini ele alıyor. Doğu Karelya danışma görüşü ise danışma yetkisinin kullanılmasında devlet rızasının rolünü tartışmak için temel referanslardan biri.
İnceleme üçüncü devlet rızasının yokluğunun otomatik bir yargılama engeli oluşturmadığı sonucuna ulaşıyor. Etki; üçüncü devletin hukuki menfaatinin uyuşmazlığın merkezindeki konumu, talep edilen tespit ve Divanın yargısal işlevi gibi unsurlara göre değişiyor.
Çalışmanın Öne Çıkan Hukuki Noktaları
- Devlet rızası uluslararası yargı yetkisinin temelidir ancak üçüncü devlet rızası bakımından mutlak bir yasak modeli yoktur.
- Zorunlu taraf ilkesi ile danışma görüşlerindeki yargısal uygunluk farklı işlev ve normatif temellere sahiptir.
- UAD içtihadı rıza ile yargısal işlev arasında olay bazlı bir denge kurmaktadır.
Ankahukuk Değerlendirme Notu
Çalışma, Monetary Gold ilkesinin üçüncü devletin menfaatinin yalnız etkilenmesiyle değil, onun hukuki sorumluluğunun kararın mantıksal önkoşulu haline gelmesiyle ilişkili olduğunu ayırt etmek bakımından önemlidir.
Bu ayrım özellikle çok taraflı uluslararası uyuşmazlıklarda gereklidir; aksi halde üçüncü bir devletin herhangi bir menfaatinin bulunması Divanın yargısal işlevini kolayca kilitleyebilir. Buna karşılık rızaya dayalı yargı sisteminin dolanılması da kabul edilemez.
Bu bölüm Ankahukuk’un editoryal değerlendirmesidir; özgün makaledeki yazar görüşünün yerine geçmez.
Makale Künyesi
Yazar: Hasan Utku Şatıroğlu
Yayın: Türkiye Barolar Birliği Dergisi
Sayı: 183
Dönem: Nisan-Mayıs-Haziran 2026
Sayfalar: 223–303
Basım tarihi: 16.07.2026
Makalenin Tam Metnine Ulaşın
Özgün makale Türkiye Barolar Birliği Dergisi tarafından yayımlanmaktadır. Ankahukuk tam metni yeniden yayımlamaz; aşağıdaki bağlantı doğrudan özgün PDF’ye yönlendirir.
Sık Sorulan Sorular
Monetary Gold ilkesi nedir?
Üçüncü bir devletin hukuki sorumluluğunun uyuşmazlığın esasını ve kararın zorunlu önkoşulunu oluşturduğu durumlarda, o devletin rızası olmadan karar verilmesini sınırlayan UAD içtihadıdır.
Üçüncü devletin rızası yoksa UAD her zaman davayı reddeder mi?
Hayır. Makale, rıza yokluğunun etkisinin üçüncü devletin hukuki menfaatinin uyuşmazlıktaki konumuna göre değiştiğini göstermektedir.
Danışma görüşlerinde aynı kural mı uygulanır?
Danışma görüşlerinde mesele daha çok yargısal uygunluk ve Divanın danışma işlevi çerçevesinde değerlendirilir; çekişmeli yargıdaki zorunlu taraf ilkesiyle birebir aynı değildir.
💬Yorumlar ve Katkılar0 katkı
✎ Yorum / katkı ekle