Adem-i iştirak, klasik/Osmanlıca hukuk dili ve resmî yazışma üslubunda katılmamak anlamına gelir. Terim, bir kişinin veya bir tarafın bir işe, sürece, karara, toplantıya ya da muameleye iştirak etmemesini (katılım göstermemesini) ifade etmek üzere kullanılır.
Kullanım
Hukuki kullanımda “adem-i iştirak”, özellikle Osmanlıca üslubun sürdüğü metinlerde “katılmama” olgusunu teknik bir kalıp halinde belirtir. Bu bağlamda ifade; bir kimsenin bir müzakerede hazır bulunmaması, bir görüşe/işleme katılmaması veya bir tasarrufa ortak olmaması gibi “katılımın yokluğu” hâllerini anlatır. Güncel mevzuat dilinde ise aynı anlam çoğunlukla “katılmama”, “iştirak etmeme”, “hazır bulunmama” gibi daha sade ifadelerle karşılanır.
Günlük kullanımda terim, modern konuşma dilinde yaygın değildir; daha çok tarihî/klasik üslupta veya metin aktarımında görülür. Anlamı bakımından gündelik Türkçede “katılmama”, “dahil olmama”, “boykot etme” gibi karşılıklarla örtüşebilir.
Adem-i iştirak u umumiyeti ve bi’lihtisas devlet-i vâhideye mensubiyet ve mahkumiyeti kanunen ikrar ve tasdik kılınmış olan miyâh-ı mütenevviaya gelince;
— Hukuk-ı Milel (Türkiye Adalet Akademisi Hukuk Tarihi Serisi içinde metin aktarımı)
Köken (Etimoloji)
Terim, Osmanlıca kalıp bir tamlamadır:
- adem (Arapça عدم): “yokluk, bulunmama”.
- -i: izafet eki (tamlayan–tamlanan ilişkisi kurar).
- iştirak (Arapça اشتراك): “katılma, ortak olma, ortaklık”.
Bu yapı itibarıyla “iştirakin yokluğu”, yani “katılmama” anlamı ortaya çıkar.