Aledderecat, bir işlemin veya durumun derecelerine göre, yani belirli bir sıralama veya kademelenme esasına uygun biçimde gerçekleştirilmesini ifade eden Osmanlıca kökenli bir terimdir. Klasik hukuk ve bürokrasi dilinde, bir yetkinin, işlemin veya idarî uygulamanın belirli dereceler ve aşamalar dikkate alınarak yürütülmesini anlatmak için kullanılmıştır. Bu kullanım, modern hukuk dilinde çoğu zaman kademeli olarak, derece derece veya hiyerarşik sıraya göre gibi ifadelerle karşılanır.
Kullanım
- Hukukî kullanım: Osmanlı idarî ve hukuk metinlerinde, bir işlemin veya kararın belirli bir derece sırası veya hiyerarşik düzen dikkate alınarak uygulanmasını ifade etmek amacıyla kullanılmıştır. Özellikle bürokratik işlemler, görev dağılımları ve idarî tasarrufların yürütülmesinde görülür.
- Gündelik kullanım: Güncel Türkçede doğrudan kullanılmaz; anlamı genellikle “derece derece”, “kademeli olarak” veya “aşama aşama” ifadeleriyle karşılanır.
Köken (Etimoloji)
Terim Arapça kökenli bir tamlamadan oluşur:
- على (ʿalā): “üzere, göre, uyarınca”.
- الدرجات (al-darajāt): “dereceler, kademeler”.
Bu birleşim kelime anlamı itibarıyla “derecelere göre” veya “kademeler uyarınca” anlamını ifade eder. Osmanlı Türkçesinde birleşik biçimde aled-derecât / alederecat şeklinde yazılmış ve kullanılmıştır.
(Bkz: Derece, Hiyerarşi, Rütbe, Kademeli İşlem, İdarî Hiyerarşi