İdarî hiyerarşi, kamu yönetimi içinde yer alan makam ve görevlilerin üst–ast ilişkisi çerçevesinde örgütlenmesini ve üst makamların astları üzerinde sahip olduğu denetim, gözetim ve emir verme yetkilerini ifade eden idare hukuku kavramıdır. Bu ilişki içinde üst makam, astın işlemlerini denetleyebilir, gerekli hâllerde düzeltebilir, talimat verebilir ve idarî faaliyetlerin hukuk düzenine uygun biçimde yürütülmesini sağlayabilir. İdarî hiyerarşi, devlet teşkilatının düzenli ve koordineli biçimde çalışmasının temel araçlarından biridir.
Kullanım
- Hukukî kullanım: İdare hukukunda kamu kurumları içindeki üst–ast ilişkisini ve bu ilişkiye bağlı olarak ortaya çıkan emir ve talimat verme, denetleme, disiplin uygulama ve işlemleri düzeltme yetkilerini ifade eder. Bakanlık teşkilatları, merkez ve taşra teşkilatı ile kamu görevlileri arasındaki idarî düzen bu ilkeye dayanır.
- Gündelik kullanım: Günlük dilde bir kurum veya organizasyon içinde bulunan astlık ve üstlük sıralaması ya da yetki zinciri anlamında kullanılır.
İdare teşkilâtı içinde hiyerarşi esastır; üst makamlar astları üzerinde emir ve talimat verme, işlemleri denetleme ve gerekli hallerde düzeltme yetkisine sahiptir.
— Metin Günday, İdare Hukuku, Ankara, 2022
Köken (Etimoloji)
İdarî kelimesi Arapça إدارة (idāra) kökünden gelir ve “yönetim, idare etme” anlamını taşır. Hiyerarşi kelimesi ise Fransızca hiérarchie kelimesinden Türkçeye geçmiş olup kökeni Eski Yunanca hierarkhia (ἱεραρχία) kelimesine dayanır. Bu kelime hieros (“kutsal”) ve arkhein (“yönetmek”) unsurlarından oluşur ve zamanla “yetki ve makam sıralaması” anlamını kazanmıştır. Birlikte kullanıldığında terim, kamu yönetiminde yetki ve görevlerin üstten alta doğru sıralandığı idarî düzeni ifade eder.
(Bkz: Yetki Genişliği, Aledderecat, Vesayet Denetimi, Kamu Yönetimi, İdare Hukuku, Amir-Memur İlişkisi