Acir
Acir, kira ilişkisinde kiraya veren kişiyi ifade eden eski hukuk terimidir.
1040 puan?Katılım puanıKatılım puanı; yayınlanan içerikler, onaylı yorum/katkılar, oylar, tepkiler, kaydetme, takip ve paylaşım gibi gerçek topluluk hareketlerinden oluşur. Ayrıntı için Hesap Ayarları veya Katılım Puanı kartındaki açıklamaya bakın.
Ankahukuk Sitesi1040 puan?Katılım puanıKatılım puanı; yayınlanan içerikler, onaylı yorum/katkılar, oylar, tepkiler, kaydetme, takip ve paylaşım gibi gerçek topluluk hareketlerinden oluşur. Ayrıntı için Hesap Ayarları veya Katılım Puanı kartındaki açıklamaya bakın.Avukat
Acir, kira ilişkisinde kiraya veren kişiyi ifade eden eski hukuk terimidir. Bir malın veya hakkın kullanılmasını belirli bir bedel karşılığında başkasına bırakan kişi, klasik hukuk dilinde acir olarak adlandırılır.
Bugünkü hukuk dilinde acir kelimesi büyük ölçüde “kiraya veren” karşılığıyla yer değiştirmiştir. Bununla birlikte eski borçlar hukuku metinlerinde, şerhlerde ve Osmanlıca hukuk belgelerinde kira sözleşmesinin taraflarını ayırmak için kullanılan teknik terimlerden biridir.
Acir kavramı kira sözleşmesinin taraf yapısını göstermek için kullanılır. Kiralananı kullanıma elverişli biçimde teslim etme, kira süresi boyunca sözleşmeye uygun kullanımı sağlama ve kiracının sözleşmeden doğan yararlanma hakkına katlanma borcu acir tarafının temel hukuki konumunu belirler. Karşı tarafta ise kiracı veya eski terimle müstecir bulunur.
Acir kelimesi Arapça آجر (âcir) kelimesinden gelir. Bu kelime, أجر (ecr/ücret) köküyle bağlantılıdır. Arapçada ecr ücret, karşılık ve bedel anlamlarına gelir; âcir ise ücret veya kira karşılığında bir şeyi kullandıran kişi anlamında kullanılmıştır. Osmanlı Türkçesinde آجر biçimiyle yazılan acir, özellikle kira ilişkilerinde “kiraya veren” anlamını kazanmıştır. Terim aynı kökten gelen “icar” ve “ücret” kavramlarıyla da anlam bakımından ilişkilidir.
Türk Borçlar Kanunu uygulamasında günlük dilde çoğu zaman “ev sahibi”, “kiraya veren” veya “mal sahibi” denir; fakat teknik hukuk dilinde taraflardan biri kiraya veren, diğeri kiracıdır. “Acir” ise eski ve klasik hukuk dilinde kiraya veren için kullanılan bir terimdir.
1) Acir / Kiraya Veren Nedir?
Kiraya veren (acir), bir taşınır veya taşınmazı, belirli bir süre ve bedel karşılığında başkasının kullanımına bırakan kişidir.
En tipik örnekler:
Kiraya verenin mutlaka malın maliki olması gerekmez; bazı durumlarda kiraya verme yetkisi bulunan kişi de acir olabilir. Örneğin paylı mülkiyette, intifa hakkı sahibinde veya temsil yetkisiyle hareket eden kişide olduğu gibi.
2) Acir ile Mal Sahibi Aynı Şey midir?
Her zaman aynı şey değildir.
Çoğu olayda bu iki kişi aynı olur; ancak hukukî olarak ayrılabilirler. Örneğin:
3) Kiraya Verenin Temel Yükümlülükleri
Kiraya verenin en önemli borçları, Türk Borçlar Kanunu’ndaki kira sözleşmesi rejiminden doğar. Genel çerçevede kiraya veren:
a) Kiralananı kullanıma elverişli halde teslim etmelidir
Kiralanan, sözleşmede amaçlanan kullanım için uygun durumda teslim edilmelidir. Örneğin konut olarak kiralanan yerin oturulabilir, işyeri olarak kiralananın faaliyet yürütülebilir olması gerekir.
b) Kiralananı sözleşme süresince kullanılmaya elverişli halde bulundurmalıdır
Sözleşme devam ederken ortaya çıkan ve kiralananın olağan kullanımını etkileyen önemli ayıplar bakımından kiraya verenin sorumluluğu doğabilir.
c) Ayıplardan doğan sorumluluğu vardır
Kiralananda sonradan ortaya çıkan veya başlangıçta mevcut olan önemli ayıplar varsa, kiracı bazı seçimlik haklara sahip olabilir. Bu haklar; kira bedelinden indirim, ayıbın giderilmesini isteme, zararın tazmini gibi sonuçlar doğurabilir.
d) Kiracının kullanımına saygı göstermelidir
Kiraya veren, kiracının kiralananı sözleşmeye uygun ve huzurlu biçimde kullanmasına gereksiz müdahalede bulunamaz. Özellikle konut kiralarında bu ilke çok daha güçlüdür.
4) Kiraya Verenin Temel Hakları
Acir yalnızca borç altına girmez; önemli haklara da sahiptir.
a) Kira bedelini isteme hakkı
Kiraya verenin en temel hakkı, kararlaştırılan kira bedelini ve varsa yan giderleri istemektir.
b) Temerrüt halinde sözleşmeyi sona erdirme veya tahliye isteme
Kiracı kira bedelini ödemezse, kiraya veren kanundaki şartlar oluştuğunda ihtar, temerrüt ve tahliye süreçlerini başlatabilir.
c) Sözleşmeye aykırılık halinde fesih veya tahliye talebi
Kiracı kiralananı amacı dışında kullanır, ağır hasar verirse veya sözleşmeye aykırı davranırsa kiraya verenin hukuki koruma yolları doğar.
d) Kiralananın geri verilmesini isteme
Süre bitiminde veya geçerli fesih halinde kiraya veren, kiralananın iadesini talep edebilir.
5) Kira Türüne Göre Acirin Konumu
Kiraya verenin hukuki durumu, kiralananın türüne göre değişebilir.
Konut ve çatılı işyeri kiralarında
Kiracı lehine koruma daha güçlüdür. Bu nedenle acirin fesih, tahliye ve kira artışı konusundaki yetkileri daha sıkı kurallara bağlıdır.
Taşınır kiralarında
Araç, makine, ekipman gibi taşınırların kiralanmasında tarafların serbestisi daha geniş olabilir; ancak yine de kira sözleşmesinin temel hükümleri uygulanır.
Ürün kirası ve özel kira türlerinde
Özellikle tarımsal taşınmazlar veya özel kullanım alanlarında, acirin borç ve hakları sözleşmenin niteliğine göre farklılaşabilir.
6) Acir ile Kiracı Arasındaki İlişkinin Temel Mantığı
Kira sözleşmesi, özünde şu dengeye dayanır:
Bu denge bozulursa hukuk devreye girer. Yani kiraya verenin hakları olduğu kadar, kiracının da güçlü koruma hakları vardır. Özellikle konut kiralarında kiracı aleyhine her şart geçerli değildir; emredici hükümler çok önemlidir.
7) Uygulamada En Sık Karıştırılan Noktalar
“Acir” ile “mal sahibi” karıştırılması
Herkes aciri mal sahibi sanır. Oysa yetkili temsilci de acir olabilir.
“Acir” ile “ev sahibi”nin aynı anlamda kullanılması
Gündelik dilde yakın anlamlı olsa da hukukta teknik karşılık kiraya verendir.
Kiraya verenin her durumda sınırsız serbestliğe sahip olduğu düşüncesi
Bu doğru değildir. Özellikle konut ve çatılı işyeri kiralarında kiraya veren, kanunla sınırlandırılmıştır.