İlk bakışta neyi görün?
Suça sürüklenen çocuk dosyasında esas soru yalnız “suç oluştu mu?” değildir; her işlem çocuğun yaşına, gelişimine, üstün yararına ve çocuk adaletine özgü usule uygun yürütülmelidir.
- Soruşturmanın çocuk bürosu savcısı tarafından yürütülmesi, yaş ve mahremiyet kontrollerini ilk dakikada yapın.
- Sosyal inceleme, koruyucu/destekleyici tedbir ve alternatif çözüm yollarını dosyanın başından itibaren takip edin.
- Yakalama-gözaltı-tutuklama hattında yetişkinlerden ayrı tutulma, kelepçe yasağı ve özgürlüğün son çare olması ilkelerini somutlaştırın.
İşleme başlamadan önce
- Fiil tarihindeki yaş doğru tespit edildi mi?
- Soruşturma çocuk bürosu savcısı tarafından bizzat yürütülüyor mu?
- Çocuk yetişkinlerden ayrı tutuluyor mu?
- Çocuğun yanında bulunacak yakının üstün yarara aykırı bir kişi olup olmadığı değerlendirildi mi?
- Sosyal inceleme raporu gerekli mi; varsa çocuğa özgü ve yeterli mi?
- Tutuklama öncesi çocuklara özgü ve genel adli kontrol seçenekleri tartışıldı mı?
- Kelepçe/zincir kullanılmış mı?
- Kovuşturmada kapalılık ve kimlik gizliliği sağlanıyor mu?
Yetişkin usulünü otomatik uygulamayın
Fiil tarihindeki yaşı ve çocuklara özgü yakalama/sorumluluk rejimini dosyanın ilk verisi yapın.
ÇKK m.15/1 uyarınca soruşturmanın çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı tarafından bizzat yürütülmesini denetleyin.
Çocuğun kimliğinin ve özel hayatının soruşturma, duruşma listesi ve yayın dahil her aşamada korunmasını isteyin.
Üstün yarara aykırı değilse yakın desteğini; ifade/sorgu ve yargılamada sosyal çalışma desteğini somut olayda talep edin.
SİR’in gerekliliğini, niteliğini ve çocuğa özgülenip özgülenmediğini denetleyin; yetersizse yenisini isteyin.
ÇKK ve çocuk hakları ilkeleri gereği adli kontrol/koruyucu tedbirleri tutuklamadan önce somutlaştırın.
ÇKK m.18 uyarınca zincir, kelepçe ve benzeri alet yasağını işlem/nakil boyunca takip edin.
CMK m.185 uyarınca 18 yaşını doldurmamış sanığın duruşmasının kapalı yapılmasını ve hükmün kapalı oturumda açıklanmasını denetleyin.
İşlem boyunca
Önce
Sırasında
Sonunda
Nerede devreye girmelisiniz?
Çocuğa yetişkin usulü uygulanıyorsa
ÇKK m.4’teki üstün yarar, özel ihtimam, özgürlüğü kısıtlayıcı tedbirlerin son çare olması ve kimliğin korunması ilkelerini işlemin somut eksikleriyle birlikte tutanağa geçirin.
SİR yüzeysel veya standart ise
ÇKK m.35 ve ilgili Yönetmelik ölçütlerine göre raporun çocuğun aile, sosyal çevre, eğitim ve gelişimine özgülenmesini; yetersizse yeniden düzenlenmesini talep edin.
Kelepçe takılmışsa
ÇKK m.18’deki açık yasağı kayda geçirip derhâl kaldırılmasını isteyin; kullanılan diğer güvenlik önlemlerinin de gereklilik ve ölçülülüğünü kaydedin.
Dosyada görünce durun
- Çocuk bürosu savcısı dışında fiilî soruşturma yönetimi
- Çocuğun yetişkinlerle aynı yerde tutulması
- Yaşa uygun olmayan hak anlatımı
- Kelepçe/zincir
- SİR alınmaması veya standart rapor
- Tutuklamanın son çare ilkesinin tartışılmaması
- Çocuğun kimliğinin duruşma listesinde/açık kayıtta görünmesi
Ne kayda geçmeli?
- Yaş/kimlik tespiti
- Çocuk bürosu savcısı
- Aile/vası bildirim kararı
- Sosyal çalışma görevlisi
- SİR
- Koruyucu tedbir talepleri
- Kelepçe/ayrı tutma tespiti
- Adli kontrol/tutuklama talepleri
- Kapalılık
Yayın öncesi doğrulama katmanı
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.4 — çocuk adaletinin temel ilkeleri ve üstün yarar.
- ÇKK m.15-18 — soruşturma, çocuk birimi/ayrılık ve kelepçe yasağına ilişkin özel hükümler.
- ÇKK m.20-21 — adli kontrol ve 15 yaşını doldurmamış çocuklarda tutuklama yasağının özel sınırı.
- ÇKK m.34-35 — sosyal çalışma görevlisi ve sosyal inceleme.
- CMK m.185 — 18 yaşını doldurmamış sanığın duruşmasının kapalı yapılması.
- CMK m.266/3 — zorunlu müdafilik kapsamındaki çocukta lehe kanun yolu iradesi çatışması.
Neden burada?
Furkan Omurtag
Çocuk hakkında tutuklama değerlendirmesinde yaş, beklenen yaptırım, ölçülülük ve alternatif tedbirler somut biçimde dikkate alınmalıdır.
Resmî kararı aç ↗Semra Omak
Çocuk bakımından tutuklama son çare olmalı; daha hafif tedbirlerin yeterliliği gerçekten değerlendirilmelidir.
Resmî kararı aç ↗Şimdi ne yaparsınız?
14 yaşındaki çocuk, yetişkin şüphelilerle aynı nezarethanede tutuluyor; adliyeye kelepçeyle getiriliyor ve tutuklama talebinde yalnız “suçun niteliği” yazıyor.
Müdafi olarak savunmayı hangi eksende kurarsınız?
Çocuk dosyasında maddi savunmaya ek olarak çocuk adaletine özgü bütün usul ve özgürlük güvenceleri birlikte çalıştırılmalıdır.
Bu dosyayla birlikte okuyun
İlgili kaynaklar
- TBB 2026 Rehber: kontroller 206–236
- ÇKK ve ilgili uygulama yönetmeliği; tasarı/teklif metni değil yürürlükteki mevzuat esas alınır
💬Yorumlar ve Katkılar0 katkı
✎ Yorum / katkı ekle