Borca Batıklık

Borca batıklık, bir sermaye şirketinin aktiflerinin, borçlarının tamamını karşılamaya yetmemesi durumudur. Kavram, şirketin ödeme gününde nakit bulamamasından ibaret olan geçici likidite sıkışıklığından ve sermaye kaybından farklıdır; şirket malvarlığının toplam borçlar karşısındaki yetersizliğini ifade eden bilanço temelli bir durumdur.

Anonim şirketler bakımından Türk Ticaret Kanunu’nun 376. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir. Borca batıklık şüphesini uyandıran işaretler ortaya çıktığında yönetim kurulu, aktifleri hem işletmenin devamlılığı esasına göre hem de muhtemel satış fiyatları üzerinden değerlendiren ara bilançoları hazırlamakla yükümlüdür.

Kapsamı ve Uygulamadaki Ayrımlar

Borca batıklık belirtileri; sürekli zarar, özkaynakların tükenmesi, borçların çevrilememesi, önemli icra takipleri, üretimin durması veya varlık değerlerinde ağır düşüş gibi olgulardan kaynaklanabilir. Şüphe doğduğunda yalnızca yıllık bilançoyu beklemek yeterli değildir; yönetim kurulu güncel mali durumu ortaya koyan ara bilanço hazırlamalıdır.

İşletmenin devamlılığı esasına göre bilanço, şirket faaliyetlerinin öngörülebilir gelecekte süreceği varsayımıyla varlıkları değerlendirir. Muhtemel satış fiyatları bilançosu ise varlıkların tasfiye koşullarında elde edilebilecek değerini esas alır. Kanuni değerlendirme sonucunda aktiflerin şirket alacaklılarının alacaklarını karşılamaya yetmediği anlaşılırsa yönetim kurulu durumu şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesine bildirir ve şirketin iflasını ister.

Kanunda öngörülen şartlarla bazı alacaklıların alacak sıralarını diğer bütün alacaklılardan sonraya bırakmaları, borca batıklığın giderilmesi veya bildirim sonucunun değişmesi bakımından önem taşıyabilir. Sermaye artırımı, borçların sermayeye dönüştürülmesi, alacaklılarla yeniden yapılandırma ve konkordato gibi araçlar da somut duruma göre gündeme gelebilir.

Borca batıklık, sermaye kaybı ile karıştırılmamalıdır. Sermaye kaybında sermaye ile kanuni yedek akçelerin belirli oranlarda karşılıksız kalması söz konusudur; şirketin bütün borçlarının aktifleri aşması zorunlu değildir. Ödemelerin geçici olarak yapılamaması da tek başına borca batıklığı göstermez.

Yönetim kurulunun inceleme ve bildirim yükümlülüğünü ihmal etmesi, üyelerin hukuki sorumluluğunu ve koşulları varsa ceza hukuku sonuçlarını gündeme getirebilir. Değerlendirmede güncel muhasebe verileri ve uzman incelemesi esastır.

(bknz: Sermaye Kaybı, İflas, Ara Bilanço, Konkordato, Yönetim Kurulunun Sorumluluğu)

Kaynakça

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 375, 376 ve 377.
• 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanununun 376 ncı Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ.
• Reha Poroy, Ünal Tekinalp, Ersin Çamoğlu, Ortaklıklar Hukuku I, Vedat Kitapçılık.
• Hasan Pulaşlı, Şirketler Hukuku Şerhi, Adalet Yayınevi.