Yakalama
Yakalama, ceza muhakemesinde belirli koşullar altında kişinin özgürlüğünün geçici olarak sınırlandırılarak yetkili makamlara götürülmesini ifade eder.
1040 puan?Katılım puanıKatılım puanı; yayınlanan içerikler, onaylı yorum/katkılar, oylar, tepkiler, kaydetme, takip ve paylaşım gibi gerçek topluluk hareketlerinden oluşur. Ayrıntı için Hesap Ayarları veya Katılım Puanı kartındaki açıklamaya bakın.
Ankahukuk Sitesi1040 puan?Katılım puanıKatılım puanı; yayınlanan içerikler, onaylı yorum/katkılar, oylar, tepkiler, kaydetme, takip ve paylaşım gibi gerçek topluluk hareketlerinden oluşur. Ayrıntı için Hesap Ayarları veya Katılım Puanı kartındaki açıklamaya bakın.Avukat
Yakalama, ceza muhakemesinde belirli koşullar altında kişinin özgürlüğünün geçici olarak sınırlandırılarak yetkili makamlara götürülmesini ifade eder. Yakalama, kendiliğinden bir ceza değil, soruşturma veya kovuşturmanın yürütülmesini sağlayan geçici bir koruma tedbiridir.
Yakalamanın hukuka uygun olabilmesi için kanuni sebebe, usule ve ölçülülüğe dayanması gerekir. Kişiye yakalama nedeni ve hakları bildirilmelidir. Yakalama sonrası ifade, gözaltı, serbest bırakma veya hâkim önüne çıkarma gibi işlemler gündeme gelebilir.
Kolluk işlemleri, savcılık talimatları, yakalama emri, gözaltı süreci ve hâkim önüne çıkarma aşamalarında kullanılır. Özellikle suçüstü hâlleri ve hakkında yakalama emri bulunan kişiler bakımından önemlidir.
Yakalama Türkçe yakalamak fiilinden gelir; ele geçirmek, tutmak veya kontrol altına almak anlamındadır. Hukuk terminolojisinde bu günlük anlam, kişi özgürlüğüne geçici müdahaleyi anlatan teknik bir içeriğe dönüşmüştür.
Bu terimle birlikte bakılabilecek başlıklar
İlgili ve tamamlayıcı başlıklar.
Yakalama Sonrası Kişinin Sahip Olduğu Haklar
Yakalama sonrasında kişi, ceza muhakemesinin en kritik koruma alanına girer. Bu aşamada amaç, kişinin özgürlüğünü keyfî biçimde sınırlamak değil; yakalamanın nedenini bildirmek, savunma hakkını etkin kılmak, yakınlarını haberdar etmek ve işlemin hukukiliğini denetlenebilir hale getirmektir.
Aşağıda, yakalama sonrası kişinin başlıca haklarını madde madde sıralıyoruz:
Şüphelinin veya sanığın ifadesinin alınmasında veya sorguya çekilmesinde aşağıdaki hususlara uyulur:
c) Müdafi seçme hakkının bulunduğu ve onun hukukî yardımından yararlanabileceği, müdafiin ifade veya sorgusunda hazır bulunabileceği, kendisine bildirilir. Müdafi seçecek durumda olmadığı ve bir müdafi yardımından faydalanmak istediği takdirde, kendisine baro tarafından bir müdafi görevlendirilir.
d) 95 inci madde hükmü saklı kalmak üzere, yakalanan kişinin yakınlarından istediğine yakalandığı derhâl bildirilir.
e) Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanunî hakkı olduğu söylenir.
f) Şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği hatırlatılır ve kendisi aleyhine var olan şüphe nedenlerini ortadan kaldırmak ve lehine olan hususları ileri sürmek olanağı tanınır.
Şüpheli veya sanık yakalandığında, gözaltına alındığında veya gözaltı süresi uzatıldığında, Cumhuriyet savcısının emriyle bir yakınına veya belirlediği bir kişiye gecikmeksizin haber verilir.
Yakalanan veya gözaltına alınan yabancı ise, yazılı olarak karşı çıkmaması halinde, durumu, vatandaşı olduğu devletin konsolosluğuna bildirilir.
Kolluk, yakalandığı sırada kaçmasını, kendisine veya başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri aldıktan sonra, yakalanan kişiye kanunî haklarını derhal bildirir.
Birinci fıkraya göre yakalanıp kolluğa teslim edilen veya ikinci fıkra uyarınca görevlilerce yakalanan kişi ve olay hakkında Cumhuriyet savcısına hemen bilgi verilerek, emri doğrultusunda işlem yapılır.
Yukarıdaki maddeye göre yakalanan kişi, Cumhuriyet Savcılığınca bırakılmazsa, soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınmasına karar verilebilir.
Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmidört saati geçemez.
Gözaltına alma, bu tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olmasına ve kişinin bir suçu işlediği şüphesini gösteren somut delillerin varlığına bağlıdır.
Yakalama 5 inci maddede belirtilen yetkiler çerçevesinde, hâkim kararı veya Cumhuriyet savcısının emriyle veya doğrudan kolluk kuvveti veya suçüstü hâlinde herkes tarafından yapılabilir. Yakalanan kişinin kaçmasını, kendisine veya başkalarına zarar vermesini önlemek amacıyla kaba üst araması yapılarak, silâh ve bunun gibi unsurlardan arındırılması sağlanır. Yakalama sırasında suçun iz, emare, eser ve delillerinin yok edilmesini veya bozulmasını önleyecek tedbirler alınır. Yakalanan kişiye, suç ayrımı gözetilmeksizin yakalama sebebi ve hakkındaki iddialar ile susma ve müdafiden yararlanma, yakalanmaya itiraz etme hakları ile diğer kanunî hakları ve itiraz hakkını nasıl kullanacağı, herhâlde yazılı, bunun hemen mümkün olmaması hâlinde sözlü olarak derhâl bildirilir. Kolluk kuvveti tarafından yapılan yakalama hâlinde işlem, yakalanan kişi ve uygulanan tedbirler derhâl Cumhuriyet savcısına bildirilir. Yakalama işlemi bir tutanağa bağlanır.
Yakalanan kişinin; kendisi ile birlikte bir kişi varsa bu kişi vasıtasıyla, suçun işlendiği veya yakalandığı yerde ikâmet ediyorsa ve haber vereceği yakınının telefon numarasını biliyorsa ya da kolluk vasıtasıyla sair suretle tespit edilebiliyorsa, telefon ile, haber vereceği yakınının telefon numarasını bilmiyorsa ilgili yer kolluğu vasıtasıyla, konutu suç yeri dışında ise telefonla veya kişinin adresinin bulunduğu yerle ilişki kurulmak suretiyle, yakalandığı, gözaltına alındığı veya gözaltı süresinin uzatıldığı Cumhuriyet savcısının emriyle gecikmeksizin bir yakınına veya belirlediği bir kişiye haber verilir.
Yakalanan kişi, gözaltına alınmasını gerektirecek bir nedenin tespit edilememesi veya yakalama sebebinin ortadan kalkması hâlinde Cumhuriyet savcısının emri ile kolluk kuvvetince derhâl salıverilir.
Yakalama işlemine, gözaltına alma ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin Cumhuriyet savcısının yazılı emrine karşı, yakalanan kişi, müdafii veya kanunî temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derecede kan hısımı, hemen serbest bırakılmayı sağlamak için sulh ceza hâkimine başvurabilir.
Sulh ceza hâkimi incelemeyi evrak üzerinde yaparak derhâl ve nihayet yirmidört saat dolmadan başvuruyu sonuçlandırır.
Yakalama işlemi bir tutanağa bağlanır. Bu tutanağa yakalananın, hangi suç nedeniyle, hangi koşullarda, hangi yer ve zamanda yakalandığı, yakalamayı kimlerin yaptığı, hangi kolluk mensubunca tespit edildiği, haklarının tam olarak anlatıldığı açıkça yazılır.
Yakalama Sonrası Haklar
Uygulamada En Kritik Haklar
Yakalama sonrası pratikte en çok önem taşıyan haklar şunlardır:
Bu haklardan birinin ihlali, işlemin hukuka uygunluğunu doğrudan etkileyebilir.
Özet
Yakalama sonrası kişinin sahip olduğu haklar, ceza muhakemesinin en temel güvencelerindendir. Kişi özellikle:
En kritik nokta şudur: Yakalama sırasında kişiye haklarının derhâl bildirilmemesi, sonraki işlemlerin hukuka uygunluğu bakımından ciddi sorun doğurabilir.
Ayrıca gözaltı uygulanacaksa bunun somut delil ve soruşturma zorunluluğu ile desteklenmesi gerekir; aksi halde kişi serbest bırakılmalıdır.
İstersen bir sonraki adımda bu hakları “yakalama anından itibaren kronolojik kontrol listesi” olarak da düzenleyebilirim; böylece polis, savcı ve hâkim aşamalarında hangi hak ne zaman doğuyor, tek tek görülebilir.