Mülteci Dosyalarında Avukata Erişim, Tercüman ve Vekâletname: GGM Görüşmesi, Noter, Çeviri ve Gizlilik

Mülteci ve yabancı dosyalarında avukata erişim yalnız “bir avukatın dosyaya atanması” değildir. Avukatın kişiyle gerçekten görüşebilmesi, kişinin anlatımını anlayabilmesi, güvenilir bir tercüman kullanılabilmesi, karar ve tebligatlara erişilebilmesi ve gerektiğinde vekâletname işleminin zamanında tamamlanması gerekir. Özellikle Geri Gönderme Merkezlerinde (GGM) bu dört unsur aynı dosyada birleşir.

Bu rehber; avukata erişim, tercüman, vekâletname, GGM’de görüşme ve gizlilik sorunlarını birlikte ele alır. Konu, uluslararası koruma başvurusunun nasıl yapılacağından farklıdır: uluslararası koruma başvurusu kural olarak kişinin kendisi tarafından yapılır; ancak başvuru sonrasındaki idari ve yargısal işlemlerde avukatla temsil mümkündür.

Uluslararası koruma başvurusu avukat aracılığıyla yapılabilir mi?

Hayır. YUKK sistemi uluslararası koruma başvurusunun kişisel olarak yapılmasını esas alır. Göç İdaresi Başkanlığının güncel Sıkça Sorulan Sorular sayfası da, uluslararası koruma başvurusunun avukat veya yasal temsilci aracılığıyla yapılamayacağını belirtmektedir.

Bu kural, kişinin başvurudan sonra avukat yardımından yararlanamayacağı anlamına gelmez. YUKK m. 81 uyarınca başvuru sahibi ve uluslararası koruma statüsü sahibi kişiler, Kanunun ilgili kısmındaki iş ve işlemlerde avukat tarafından temsil edilebilir.

Geri Gönderme Merkezindeki yabancı avukatıyla görüşebilir mi?

Evet. Göç İdaresi Başkanlığının güncel “Geri Gönderme Merkezlerinde Sağlanan Hizmetler” açıklamasına göre GGM’de tutulan yabancıya:

• yakınlarına,
• notere,
• yasal temsilcisine ve
• avukatına erişme ve bunlarla görüşme

imkânı sağlanır.

Göç İdaresinin GGM uygulamasına ilişkin güncel açıklamalarında da avukat-müvekkil görüşmelerinin mahremiyet kurallarına uygun görüşme odalarında gerçekleştirildiği belirtilmektedir.

Bu erişim hakkı özellikle sınır dışı ve idari gözetim sürelerinin kısa olması nedeniyle gecikmeden kullanılmalıdır. Avukat görevlendirme yazısını veya vekâlet durumunu GGM’ye önceden iletmek, görüşme için merkezle irtibat kurmak ve kişinin hangi merkezde tutulduğunu kesinleştirmek pratikte zaman kaybını azaltır.

Avukat görüşmesinde tercüman neden kritik önemdedir?

Mülteci hukukunda müvekkilin birkaç kelime Türkçe bilmesi, hukuki görüşmenin tercümansız yürütülebileceği anlamına gelmez. Sınır dışı sebebi, işkence riski, siyasi faaliyet, aile bağları, sağlık geçmişi ve mülakat tutanaklarındaki ayrıntılar yanlış çevrildiğinde dosyanın sonucu değişebilir.

Avukat açısından tercüman yalnız “dil çeviren kişi” değildir. Görüşmenin:

• doğru,
• tarafsız,
• eksiksiz,
• gizliliğe uygun

yürütülmesini sağlayan temel usul aracıdır.

YUKK tercümanlık hizmetini hangi aşamalarda güvence altına alır?

YUKK m. 70/2 açık biçimde, başvuru sahibinin talep etmesi halinde başvuru, kayıt ve mülakat aşamalarındaki kişisel görüşmelerde tercümanlık hizmetleri sağlanacağını düzenler.

Dolayısıyla uluslararası koruma prosedüründe kişi, anlatımını etkili biçimde sunamayacağı bir dilde mülakata zorlanmamalıdır. Tercüman talebi kayda geçirilmelidir.

UNHCR Türkiye’nin Eylül 2026 itibarıyla güncel Koruma SSS sayfası da kayıt işlemlerinde çevirmenlik desteğinin İGİM yetkilileri aracılığıyla sağlanacağını ve başvurucunun gerekli görüyorsa aynı cinsiyetten tercüman talebini yetkililere iletebileceğini belirtmektedir.

Tercümanın tarafsızlığı neden önemlidir?

Özellikle siyasi görüş, cinsel şiddet, cinsel yönelim, aile içi şiddet, etnik veya dini çatışma gibi hassas konularda tercümanın kişisel yaklaşımı veya topluluk bağlantıları başvurucunun anlatımını etkileyebilir.

Avukat şu risklere karşı dikkatli olmalıdır:

• tercümanın cevabı özetleyip kritik ayrıntıları atlaması,
• soruya kendi yorumunu eklemesi,
• müvekkilin lehçe veya bölgesel dilini tam anlamaması,
• başvurucunun mahrem konuları tercümanın yanında anlatmaktan çekinmesi,
• tercümanın diğer yabancılardan veya dosyaya taraf bir kişiden seçilmesi.

Başka bir yabancının “geçici tercüman” olarak kullanılması, özellikle gizlilik ve doğruluk bakımından ciddi risk taşıyabilir. Mümkün olduğunca bağımsız ve yeterliliği bilinen bir tercüman tercih edilmelidir.

TBB–UNHCR tercüme destek hattı hâlen var mı?

Evet. UNHCR Türkiye’nin Eylül 2026 itibarıyla güncel adli yardım sayfası, hukuki işlemlerde tercümana ihtiyaç duyan kişiler için 0312 292 59 59 numaralı TBB–UNHCR tercüme destek hattını yayımlamaya devam etmektedir.

Güncel bilgilendirmede hattın Arapça, Darice, Farsça ve Fransızca dillerinde ücretsiz destek verdiği belirtilmektedir. Ayrıca UNHCR Danışma Hattına 444 48 68 numarasından ulaşılabilir.

Telefon ve dil seçenekleri zaman içinde değişebileceğinden, kullanılmadan önce UNHCR’nin güncel adli yardım sayfasından teyit edilmesi uygundur.

Baro adli yardımında tercüme gideri karşılanabilir mi?

15 Ekim 2024 tarihli değişiklik bu konuda açık bir mevzuat dayanağı getirdi. Güncel TBB Adli Yardım Yönetmeliği m. 9, adli yardım bürosunun giderleri arasında gerektiğinde çeviri masraflarını da saymaktadır.

Bu hüküm, yabancı müvekkilin dil engeli nedeniyle hukuki yardımdan fiilen yararlanamaması sorununu gidermeye yönelik önemli bir araçtır. Ancak giderin hangi durumda ve hangi usulle karşılanacağı ilgili baronun yönetmelik çerçevesindeki uygulamasına göre yürütülür.

Vekâletname neden gereklidir?

Avukatın müvekkil adına mahkeme veya diğer merciler önünde işlem yapabilmesi için kural olarak temsil yetkisinin belgelenmesi gerekir. UNHCR Türkiye’nin güncel adli yardım açıklaması da, adli yardım başvurusu kabul edilen kişinin işlemlerin başlatılması için avukatının kendisinden noterde vekâletname düzenlemesini isteyebileceğini belirtmektedir.

Yabancılar bakımından vekâletname süreci bazen şu nedenlerle güçleşebilir:

• pasaport veya standart kimlik belgesinin bulunmaması,
• kimlik belgesindeki ad-soyad yazımının farklı olması,
• noterde yeminli tercüman ihtiyacı,
• kişinin GGM’de tutulması,
• noter ve tercüme giderlerini karşılayamaması,
• dava süresinin vekâlet işlemi tamamlanmadan dolacak olması.

GGM’de bulunan kişi notere erişebilir mi?

Göç İdaresi Başkanlığı, GGM’de bulunan yabancıların notere erişme ve noterle görüşme imkânına sahip olduğunu açıkça belirtmektedir. Bu nedenle kişinin merkez dışında serbestçe hareket edememesi, noter işleminin hiçbir şekilde yapılamayacağı anlamına gelmez.

Pratikte görevlendirilen avukatın GGM yönetimi ve noterle koordinasyon kurması gerekebilir. Noterin hangi kimlik belgesini yeterli göreceği veya hangi tercümanı kullanacağı somut belgeye göre değişebileceğinden, işlemden önce noterle irtibat kurulması zaman kaybını önler.

Adli yardım vekâletname masrafını karşılayabilir mi?

Evet, güncel Yönetmelik buna imkân vermektedir. TBB Adli Yardım Yönetmeliği m. 6, istem sahibinin çıkaracağı vekâletname masrafının adli yardım faslından ödenebileceğini düzenler. Yönetmeliğin giderler maddesi de gerektiğinde vekâletname ve çeviri masraflarını adli yardım bürosu giderleri arasında sayar.

Bu bir otomatik ödeme garantisi değildir; ilgili baro dosyanın şartları ve kendi uygulaması çerçevesinde karar verir. Fakat ekonomik imkânsızlık nedeniyle vekâletname çıkarılamaması halinde barodan bu imkânın değerlendirilmesi açıkça talep edilmelidir.

Adli yardım kabulünden sonra vekâletname için kaç gün vardır?

2024 değişikliğiyle getirilen taahhütname sistemi, istem sahibinin adli yardım kabul kararının bildiriminden itibaren 10 gün içinde görevlendirilen avukata ulaşmasını ve gerekli vekâletname, bilgi ve belgeleri sağlamasını öngörür.

Normal dosyalarda bu süre görevlendirmenin fiilen başlaması bakımından önemlidir. Ancak sınır dışı, idari gözetim veya kısa süreli dava gibi durumlarda beklemek telafisi imkânsız zarar doğuracaksa Yönetmelikteki ivedi görevlendirme hükmü uygulanır ve gerekli hukuki işlemlerin derhal yapılması gerekir.

Vekâletname henüz çıkmadıysa dava süresi bekler mi?

Hayır. Vekâletname işlemiyle uğraşılması dava veya itiraz süresini kendiliğinden durdurmaz. Dosyanın özel süresi ayrı işler.

Bu nedenle avukat:

• önce hak düşürücü veya özel başvuru süresini tespit etmeli,
• adli yardım görevlendirmesinin ivedi yürütülmesini istemeli,
• temsil belgesinin tamamlanmasına ilişkin usul imkânlarını somut merci bakımından değerlendirmeli,
• noter işlemini dava hazırlığıyla paralel yürütmelidir.

“Önce vekâletname çıksın, sonra dosyaya bakarım” yaklaşımı özellikle yedi, on beş veya otuz günlük göç dosyalarında ciddi hak kaybı yaratabilir.

Baro görevlendirme yazısı vekâletname yerine geçer mi?

Bu konuda uygulamada tarihsel olarak farklı yaklaşımlar ortaya çıkmıştır. Bazı yargı mercileri adli yardım görevlendirme belgesini temsil yetkisinin ispatı bakımından yeterli kabul etmiş; bazı durumlarda noter vekâletnamesinin sunulması istenmiştir.

Bu nedenle bugün için güvenli yaklaşım, adli yardım görevlendirme belgesini dosyaya sunmakla birlikte somut mahkemenin veya idari merciin temsil belgesi konusundaki usulünü takip etmek ve mümkünse vekâletname işlemini gecikmeden tamamlamaktır.

Güncel TBB Yönetmeliğinin vekâletname masrafını ayrıca düzenlemesi de, noter vekâletnamesi ihtiyacının uygulamada devam edebildiğini göstermektedir.

Avukat-müvekkil görüşmesinde gizlilik

Hukuki yardımın etkili olması için müvekkilin avukatına korkmadan ve eksiksiz bilgi verebilmesi gerekir. GGM’de görüşmenin mahrem bir ortamda yapılması, tercümanın da gizlilik ilkesine uyması önemlidir.

UNHCR Türkiye’nin güncel adli yardım bilgilendirmesi, adli yardım bürosu ve avukatla paylaşılan bilgilerin gizli tutulacağını belirtmektedir. Avukatlık mesleğinin sır saklama yükümlülüğü de bu ilişkiyi ayrıca korur.

Tercüman kullanılan görüşmede avukat, görüşmenin başında tercümana açıkça:

• görüşmenin gizli olduğunu,
• yorum yapmaması gerektiğini,
• söylenenleri mümkün olduğunca tam aktarmasını,
• anlamadığı noktada tahmin etmek yerine açıklama istemesini

hatırlatmalıdır.

Avukat GGM görüşmesine gitmeden önce ne hazırlamalı?

1. Kişinin hangi GGM’de tutulduğunu ve yabancı kimlik bilgilerini teyit edin.
2. Sınır dışı ve idari gözetim kararlarının tarihlerini öğrenin.
3. Dava ve itiraz sürelerini görüşmeden önce hesaplayın.
4. Gerekliyse güvenilir tercümanı önceden ayarlayın.
5. Adli yardım görevlendirme yazısını ve avukat kimliğini yanınıza alın.
6. Vekâletname ihtiyacı varsa GGM/noter koordinasyonunu önceden başlatın.
7. Müvekkilden ilk görüşmede risk, aile, sağlık, geçmiş başvuru ve ülke bilgilerini sistematik alın.
8. Tebliğ edilen bütün evrakın örneğini istemeyi unutmayın.

Avukat–tercüman–vekaletname için pratik tablo

Müvekkil için kısa kontrol listesi

1. Avukatınıza aldığınız bütün karar ve tebligatları gösterin.
2. Türkçeyi tam anlamıyorsanız mutlaka tercüman istediğinizi söyleyin.
3. Hassas konuları rahat anlatamıyorsanız aynı cinsiyetten tercüman ihtiyacınızı bildirin.
4. Adli yardım avukatına kişisel ücret veya mal vermeyin.
5. Noter vekâletname masrafını karşılayamıyorsanız baroya bildirin.
6. GGM’de avukat ve notere erişiminiz engelleniyorsa bu durumu yazılı olarak kayıt altına almaya çalışın.
7. Avukat görevlendirildikten sonra iletişimi geciktirmeyin; dava süresi beklemez.

Kaynakça ve ileri okuma

• Göç İdaresi Başkanlığı – YUKK m. 70 ve m. 81
• Göç İdaresi Başkanlığı – Geri Gönderme Merkezlerinde sağlanan hizmetler ve avukata/notere erişim
• Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliği – vekâletname ve çeviri giderleri
• UNHCR Türkiye – Adli yardım, vekâletname ve TBB–UNHCR tercüme destek hattı
• UNHCR Türkiye – Kayıt işlemleri ve tercüman desteği
• İzmir Barosu Göç ve İltica Komisyonu, Mülteci Hukuku Rehberi, güncellenmiş 2. baskı, 2023.