Etkili Başvuru Hakkına İlişkin Açıklamalar Işığında AİHM’nin Kotov ve Diğerlerine Karşı Rusya Kararının Değerlendirilmesi

Etkili başvuru hakkı, bir temel hak ihlali iddiasının yalnız kâğıt üzerinde mevcut bir merciye değil, ihlali önleyebilen, giderebilen veya zararını tazmin edebilen gerçek bir başvuru mekanizmasına taşınabilmesini gerektirir. Ayberk Emirşah Gemici’nin çalışması AİHS m.13’ün unsurlarını açıklıyor ve AİHM Büyük Dairesinin Kotov ve Diğerleri/Rusya kararını bu ölçütler üzerinden değerlendiriyor.

Makale Neyi İnceliyor?

Makale, AİHS m.13 bakımından etkili başvuru hakkının bağımsız bir ihlal iddiası olarak değil, Sözleşmede korunan başka bir hakla bağlantılı savunulabilir bir iddia üzerinden gündeme geldiğini açıklıyor. Bununla birlikte bağlantılı temel hakkın gerçekten ihlal edilmiş olması, m.13 ihlali için zorunlu bir önkoşul değil.

Bir başvuru yolunun etkili sayılmasında merciin niteliği tek başına belirleyici değil. Bağımsızlık ve tarafsızlık, iddianın özünün titizlikle incelenmesi, kararların bağlayıcı ve uygulanabilir olması, erişilebilirlik, makul süre ve ihlali durdurma ya da tazmin etme kapasitesi birlikte değerlendiriliyor.

Kotov kararında çevresel zarara ilişkin ulusal tazminat davasının başvurucunun delil yetersizliği nedeniyle reddedilmiş olması, başvuru yolunu kendiliğinden etkisiz hale getirmiyor. Yazar, olumsuz sonuç ile etkisiz başvuru yolunun birbirinden ayrılması gerektiğini; başvurucunun iddia ve delillerini sunabildiği ve kararın kanun yollarına açık olduğu ulusal mekanizmanın m.13 bakımından etkili kabul edilmesini isabetli buluyor.

Çalışmanın Öne Çıkan Hukuki Noktaları

• Etkili başvuru hakkı için bağlantılı bir temel hak bakımından savunulabilir iddia bulunması gerekir.
• Başvurunun kaybedilmesi, başvuru yolunun etkisiz olduğu anlamına gelmez.
• AİHM’in ikincillik ilkesi gereği ulusal makamların ihlal iddiasını gerçek anlamda inceleme imkânına sahip olması önemlidir.

Sık Sorulan Sorular