Yakalama
Yakalama, ceza muhakemesinde belirli koşullar altında kişinin özgürlüğünün geçici olarak sınırlandırılarak yetkili makamlara götürülmesini ifade eder.
1040 puan?Katılım puanıKatılım puanı; yayınlanan içerikler, onaylı yorum/katkılar, oylar, tepkiler, kaydetme, takip ve paylaşım gibi gerçek topluluk hareketlerinden oluşur. Ayrıntı için Hesap Ayarları veya Katılım Puanı kartındaki açıklamaya bakın.
Ankahukuk Sitesi1040 puan?Katılım puanıKatılım puanı; yayınlanan içerikler, onaylı yorum/katkılar, oylar, tepkiler, kaydetme, takip ve paylaşım gibi gerçek topluluk hareketlerinden oluşur. Ayrıntı için Hesap Ayarları veya Katılım Puanı kartındaki açıklamaya bakın.Avukat
Yakalama, ceza muhakemesinde belirli koşullar altında kişinin özgürlüğünün geçici olarak sınırlandırılarak yetkili makamlara götürülmesini ifade eder. Yakalama, kendiliğinden bir ceza değil, soruşturma veya kovuşturmanın yürütülmesini sağlayan geçici bir koruma tedbiridir.
Yakalamanın hukuka uygun olabilmesi için kanuni sebebe, usule ve ölçülülüğe dayanması gerekir. Kişiye yakalama nedeni ve hakları bildirilmelidir. Yakalama sonrası ifade, gözaltı, serbest bırakma veya hâkim önüne çıkarma gibi işlemler gündeme gelebilir.
Kolluk işlemleri, savcılık talimatları, yakalama emri, gözaltı süreci ve hâkim önüne çıkarma aşamalarında kullanılır. Özellikle suçüstü hâlleri ve hakkında yakalama emri bulunan kişiler bakımından önemlidir.
Yakalama Türkçe yakalamak fiilinden gelir; ele geçirmek, tutmak veya kontrol altına almak anlamındadır. Hukuk terminolojisinde bu günlük anlam, kişi özgürlüğüne geçici müdahaleyi anlatan teknik bir içeriğe dönüşmüştür.
Bu terimle birlikte bakılabilecek başlıklar
İlgili ve tamamlayıcı başlıklar.
Yakalama - Yasal Çerçeve
Yakalama, ceza muhakemesinde kişinin özgürlüğünün geçici olarak ve fiilen kısıtlanmasıdır. Türk hukukunda yakalama, Anayasa’nın kişi özgürlüğü ve güvenliği güvenceleri çerçevesinde; Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ve Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği ile düzenlenir. Bu tedbir, kural olarak hâkim kararıyla yapılmayan bir özgürlük kısıtlaması olduğundan istisnai, kanuni dayanağa bağlı, ölçülü ve usule sıkı bağlı bir koruma tedbiridir.
1) Anayasal çerçeve
Yakalama bakımından temel anayasal ilke, kişinin hürriyetinden yoksun bırakılmasının ancak kanunla ve belirli güvencelerle mümkün olmasıdır. Anayasa’da;
Bu anayasal güvenceler, yakalamanın “rastgele” veya “sınırsız” bir işlem olmadığını; tam tersine sıkı bir yargısal ve usulî denetime tabi olduğunu gösterir.
2) CMK sistematiği
CMK’da yakalama, koruma tedbirleri içinde yer alır ve başlıca üç düzlemde ele alınır:
Herkes tarafından geçici yakalama
Suçüstü hâllerinde veya suçüstü sonrası kaçma/kimliği belirleyememe gibi durumlarda herkes belirli şartlarla geçici yakalama yapabilir.
Kolluk tarafından yakalama
Kolluk görevlileri, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ve kanunda öngörülen şartlarla yakalama yetkisine sahiptir.
Yakalama emri
Şüpheli veya sanığın çağrıya uymaması, kaçması ya da kaçak olması gibi hâllerde hâkim/mahkeme tarafından yakalama emri düzenlenebilir.
3) Yakalama ile gözaltı arasındaki fark
Yakalama ile gözaltı aynı şey değildir:
Dolayısıyla yakalama, çoğu zaman gözaltının ön aşaması niteliğindedir; ancak her yakalama mutlaka gözaltıyla sonuçlanmaz. Kişi serbest de bırakılabilir.
4) Usul güvenceleri
Yakalama sırasında:
Bu güvenceler, yakalamanın hukukiliğinin denetlenebilmesi açısından kritik önemdedir.
Hakim kararı olmadan yakalama, ancak suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yapılabilir; bunun şartlarını kanun gösterir. Yakalanan veya tutuklanan kişilere, yakalama veya tutuklama sebepleri ve haklarındaki iddialar herhalde yazılı ve bunun hemen mümkün olmaması halinde sözlü olarak derhal, toplu suçlarda en geç hakim huzuruna çıkarılıncaya kadar bildirilir. Yakalanan veya tutuklanan kişi, tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç kırksekiz saat ve toplu olarak işlenen suçlarda en çok dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır.
Aşağıda belirtilen hâllerde, herkes tarafından geçici olarak yakalama yapılabilir: a) Kişiye suçu işlerken rastlanması. b) Suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçması olasılığının bulunması veya hemen kimliğini belirleme olanağının bulunmaması. Kolluk görevlileri, tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde; Cumhuriyet savcısına veya âmirlerine derhâl başvurma olanağı bulunmadığı takdirde, yakalama yetkisine sahiptirler. Kolluk, yakalandığı sırada kaçmasını, kendisine veya başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri aldıktan sonra, yakalanan kişiye kanunî haklarını derhal bildirir. Birinci fıkraya göre yakalanıp kolluğa teslim edilen veya ikinci fıkra uyarınca görevlilerce yakalanan kişi ve olay hakkında Cumhuriyet savcısına hemen bilgi verilerek, emri doğrultusunda işlem yapılır.
Yukarıdaki maddeye göre yakalanan kişi, Cumhuriyet Savcılığınca bırakılmazsa, soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınmasına karar verilebilir. Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmidört saati geçemez. Yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilme için zorunlu süre oniki saatten fazla olamaz. Gözaltına alma, bu tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olmasına ve kişinin bir suçu işlediği şüphesini gösteren somut delillerin varlığına bağlıdır. Toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle; Cumhuriyet savcısı gözaltı süresinin, her defasında bir günü geçmemek üzere, üç gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir.
Soruşturma evresinde çağrı üzerine gelmeyen veya çağrı yapılamayan şüpheli hakkında, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından yakalama emri düzenlenebilir. Kovuşturma evresinde kaçak sanık hakkında yakalama emri re'sen veya Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim veya mahkeme tarafından düzenlenir. Yakalama emrinde, kişinin açık eşkâli, bilindiğinde kimliği ve yüklenen suç ile yakalandığında nereye gönderileceği gösterilir.
Yakalama 5 inci maddede belirtilen yetkiler çerçevesinde, hâkim kararı veya Cumhuriyet savcısının emriyle veya doğrudan kolluk kuvveti veya suçüstü hâlinde herkes tarafından yapılabilir. Yakalanan kişinin kaçmasını, kendisine veya başkalarına zarar vermesini önlemek amacıyla kaba üst araması yapılarak, silâh ve bunun gibi unsurlardan arındırılması sağlanır. Yakalama sırasında suçun iz, emare, eser ve delillerinin yok edilmesini veya bozulmasını önleyecek tedbirler alınır. Yakalanan kişiye, suç ayrımı gözetilmeksizin yakalama sebebi ve hakkındaki iddialar ile susma ve müdafiden yararlanma, yakalanmaya itiraz etme hakları ile diğer kanunî hakları ve itiraz hakkını nasıl kullanacağı, herhâlde yazılı, bunun hemen mümkün olmaması hâlinde sözlü olarak derhâl bildirilir. Kolluk kuvveti tarafından yapılan yakalama hâlinde işlem, yakalanan kişi ve uygulanan tedbirler derhâl Cumhuriyet savcısına bildirilir. Yakalama işlemi bir tutanağa bağlanır.
Yakalanan kişinin; kendisi ile birlikte bir kişi varsa bu kişi vasıtasıyla, suçun işlendiği veya yakalandığı yerde ikâmet ediyorsa ve haber vereceği yakınının telefon numarasını biliyorsa ya da kolluk vasıtasıyla sair suretle tespit edilebiliyorsa, telefon ile, haber vereceği yakınının telefon numarasını bilmiyorsa ilgili yer kolluğu vasıtasıyla, konutu suç yeri dışında ise telefonla veya kişinin adresinin bulunduğu yerle ilişki kurulmak suretiyle, yakalandığı, gözaltına alındığı veya gözaltı süresinin uzatıldığı Cumhuriyet savcısının emriyle gecikmeksizin bir yakınına veya belirlediği bir kişiye haber verilir. Yakalanan kişi, gözaltına alınmasını gerektirecek bir nedenin tespit edilememesi veya yakalama sebebinin ortadan kalkması hâlinde Cumhuriyet savcısının emri ile kolluk kuvvetince derhâl salıverilir.
Yakalamanın hukuki niteliği
Yakalama, koruma tedbiri niteliğindedir. Amaç ceza vermek değildir; amaç:
Bu nedenle yakalama:
Kimler yakalama yapabilir?
Genel çerçevede üç ana grup vardır:
a) Herkes
Suçüstü hâllerinde herkes geçici olarak yakalama yapabilir. Ancak bu yetki sınırsız değildir; yalnızca kanunda sayılan şartlarda kullanılır.
b) Kolluk görevlileri
Kolluk, gecikmesinde sakınca bulunan ve savcıya veya amire başvurma imkânı olmayan hâllerde yakalama yapabilir.
c) Hâkim/mahkeme ve savcı talebiyle yakalama emri
Şüpheli veya sanık hakkında yakalama emri verilebilir. Bu, yakalamanın yargısal boyutudur.