Pazar, Mart 3, 2024

Sample Category Title

Cumhuriyet rejiminin 1925 yılındaki Şeyh Sait isyanından sonra tanık olduğu ikinci önemli irtica olayı…

23 Aralık 1930


“Kubilay Olayı”, Cumhuriyet tarihinin en önemli olaylarından biridir. Menemen olayının izleri toplumsal bellekten hiç silinmedi. Kubilay “devrim şehidi” olarak simgeleşti.

Adı Mustafa Fehmi Kubilay. Baba adı Hüseyin, ana adı Zeynep. Giritli bir ailenin çocuğu. 1906 doğumlu. Kubilay bir öğretmen. Cumhuriyet öğretmeni. 1930 yılında İzmir’in Menemen İlçesi’nde askerlik görevini yapıyor. O sırada 24 yaşında.

Bu genç insan, Menemen’de 23 Aralık 1930’da şeriat isteyenler tarafından öldürüldü. Genç Cumhuriyet rejiminin 1925 yılındaki Şeyh Sait isyanından sonra tanık olduğu ikinci önemli irtica olayı, “Menemen Olayı – Kubilay Olayı” olarak tarihe geçti.



Menemen olayının izleri toplumsal bellekten hiç silinmedi. Kubilay “devrim şehidi” olarak simgeleşti.

Kubilay Olayı ile ilgili olarak, Atatürk’ün Silahlı Kuvvetlere mesajı, Genelkurmay Başkanı’nın mesajı, TBMM’de soru önergesi ve Başbakan İsmet İnönü’nün konuşması, Bakanlar Kurulu’nun sıkıyönetim ilanı kararı, Sıkıyönetim ilanının TBMM görüşmeleri, yargılamanın ilk günkü tutanakları, Savcılığın Esas Hakkındaki İddianamesi, Divanı Harp Kararnamesi, TBMM Adliye Encümeni Mazbatası ve TBMM Genel Kurul kararları, tam metin olarak yer almaktadır.

BU BÖLÜMÜMÜZDEKİ İÇERİKLER

Sample post title 0

Sample post no 0 excerpt.

Sample post title 1

Sample post no 1 excerpt.

Sample post title 2

Sample post no 2 excerpt.

Sample post title 3

Sample post no 3 excerpt.

Sample post title 4

Sample post no 4 excerpt.

Sample post title 5

Sample post no 5 excerpt.

Sample post title 6

Sample post no 6 excerpt.

Sample post title 7

Sample post no 7 excerpt.

Sample post title 8

Sample post no 8 excerpt.

Sample post title 9

Sample post no 9 excerpt.

Sample post title 10

Sample post no 10 excerpt.

Sample post title 11

Sample post no 11 excerpt.

Sample post title 12

Sample post no 12 excerpt.

Sample post title 13

Sample post no 13 excerpt.

Sample post title 14

Sample post no 14 excerpt.

Sample post title 15

Sample post no 15 excerpt.

Sample post title 16

Sample post no 16 excerpt.

Sample post title 17

Sample post no 17 excerpt.

Sample post title 18

Sample post no 18 excerpt.

Sample post title 19

Sample post no 19 excerpt.

Sample post title 20

Sample post no 20 excerpt.

Sample post title 21

Sample post no 21 excerpt.

Sample post title 22

Sample post no 22 excerpt.

Sample post title 23

Sample post no 23 excerpt.

Sample post title 24

Sample post no 24 excerpt.

Sample post title 25

Sample post no 25 excerpt.

Sample post title 26

Sample post no 26 excerpt.

Sample post title 27

Sample post no 27 excerpt.

Sample post title 28

Sample post no 28 excerpt.

Sample post title 29

Sample post no 29 excerpt.

Sample post title 30

Sample post no 30 excerpt.

Sample post title 31

Sample post no 31 excerpt.

Sample post title 32

Sample post no 32 excerpt.

Sample post title 33

Sample post no 33 excerpt.

Sample post title 34

Sample post no 34 excerpt.

Sample post title 35

Sample post no 35 excerpt.

Sample post title 36

Sample post no 36 excerpt.

Sample post title 37

Sample post no 37 excerpt.

Sample post title 38

Sample post no 38 excerpt.

Sample post title 39

Sample post no 39 excerpt.

Sample post title 40

Sample post no 40 excerpt.

Sample post title 41

Sample post no 41 excerpt.

Sample post title 42

Sample post no 42 excerpt.

Sample post title 43

Sample post no 43 excerpt.

Sample post title 44

Sample post no 44 excerpt.

Sample post title 45

Sample post no 45 excerpt.

Sample post title 46

Sample post no 46 excerpt.

Sample post title 47

Sample post no 47 excerpt.

Sample post title 48

Sample post no 48 excerpt.

Sample post title 49

Sample post no 49 excerpt.

Sample post title 50

Sample post no 50 excerpt.

Sample post title 51

Sample post no 51 excerpt.

Sample post title 52

Sample post no 52 excerpt.

Sample post title 53

Sample post no 53 excerpt.

Sample post title 54

Sample post no 54 excerpt.

Sample post title 55

Sample post no 55 excerpt.

Sample post title 56

Sample post no 56 excerpt.

Sample post title 57

Sample post no 57 excerpt.

Sample post title 58

Sample post no 58 excerpt.

Sample post title 59

Sample post no 59 excerpt.

Sample post title 60

Sample post no 60 excerpt.

Sample post title 61

Sample post no 61 excerpt.

Sample post title 62

Sample post no 62 excerpt.

Sample post title 63

Sample post no 63 excerpt.

Sample post title 64

Sample post no 64 excerpt.

Sample post title 65

Sample post no 65 excerpt.

Sample post title 66

Sample post no 66 excerpt.

Sample post title 67

Sample post no 67 excerpt.

Sample post title 68

Sample post no 68 excerpt.

Sample post title 69

Sample post no 69 excerpt.

Sample post title 70

Sample post no 70 excerpt.

Sample post title 71

Sample post no 71 excerpt.

Sample post title 72

Sample post no 72 excerpt.

Sample post title 73

Sample post no 73 excerpt.

Sample post title 74

Sample post no 74 excerpt.

Sample post title 75

Sample post no 75 excerpt.

Sample post title 76

Sample post no 76 excerpt.

Sample post title 77

Sample post no 77 excerpt.

Sample post title 78

Sample post no 78 excerpt.

Sample post title 79

Sample post no 79 excerpt.

Sample post title 80

Sample post no 80 excerpt.

Sample post title 81

Sample post no 81 excerpt.

Sample post title 82

Sample post no 82 excerpt.

Sample post title 83

Sample post no 83 excerpt.

Sample post title 84

Sample post no 84 excerpt.

Sample post title 85

Sample post no 85 excerpt.

Sample post title 86

Sample post no 86 excerpt.

Sample post title 87

Sample post no 87 excerpt.

Sample post title 88

Sample post no 88 excerpt.

Sample post title 89

Sample post no 89 excerpt.

Sample post title 90

Sample post no 90 excerpt.

Sample post title 91

Sample post no 91 excerpt.

Sample post title 92

Sample post no 92 excerpt.

Sample post title 93

Sample post no 93 excerpt.

Sample post title 94

Sample post no 94 excerpt.

Sample post title 95

Sample post no 95 excerpt.

Sample post title 96

Sample post no 96 excerpt.

Sample post title 97

Sample post no 97 excerpt.

Sample post title 98

Sample post no 98 excerpt.

Sample post title 99

Sample post no 99 excerpt.

Menemen’de 23 Aralık 1930’da patlak veren Cumhuriyet karşıtı olayda yedek subaylığını yapmakta olan öğretmen Kubilay şeriat isteyenler tarafından öldürüldü. Olayın elebaşısı “mehdi” olduğunu iddia eden Giritli Mehmet (Derviş Mehmet) adında Nakşibendi tarikatına bağlı biriydi. 7 Aralık’ta 6 müridiyle (Şamdan Mehmet, Sütçü Mehmet Emin, Nalıncı Hasan, Küçük Hasan) Manisa’dan yola çıkan Derviş Manisa’dan yola çıkan Derviş Mehmet, 23 Aralık sabahı, gün doğarken Menemen’e girdi. Belediye Meydanında çevresine topladığı yaklaşık yüz kişiyle zikrederek şeriat ilan etmeye kalkıştı. Meydandaki kalabalığın bir bölümü çağrısına uymuş, bir bölümü ise seyirci kalmayı yeğlemişti. Silahlı olan asiler bir müfrezenin başında olaya müdahale eden yedek subay Asteğmen Kubilay’ı hemen ardından da Hasan ve Şevki adındaki iki mahalle bekçisini öldürdüler.

Olay, arkadan yetişen askeri birlikler tarafından şiddetle bastırıldı. Bu arada Derviş Mehmet de vuruldu. Kaçanlar yakalandı, ilişkisi olanlar hakkında hemen kovuşturma başlatıldı.

27 Aralık’ta, İçişleri Bakanı Şükrü Kaya ile Ordu Komutanı Fahrettin Paşa (Altay) İstanbul’a giderek Dolmabahçe Sarayı’nda Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal’e olay hakkında bilgi verdiler. Mustafa Kemal Paşa, 28 Aralık’ta orduya gönderdiği başsağlığı mektubunda şöyle diyordu:

“Mürtecilerin (gericilerin) gösterdiği vahşet karşısında Menemen’deki ahaliden bazılarının alkışla tasvipkar bulunmaları bütün cumhuriyetçi ve vatanperverler için utanılacak bir hadisedir.”

31 Aralık 1930’da toplanan bakanlar kurulu, Menemen ilçesi ile Manisa ve Balıkesir merkez ilçelerinde bir ay süre ile sıkıyönetim ilan edilmesine karar verdi. Sıkıyönetim komutanlığına 2. Ordu Kumandanı Fahrettin Paşa (Altay), Divan-ı Harp Reisliği’ne 1. Kolordu Komutan Vekili Muğlalı Mustafa Paşa atandı.

Olay 1 Ocak 1931’de Denizli Milletvekili Mazhar Müfit (KANSU) ve arkadaşlarınca verilen soru önergesiyle TBMM Gündemine getirildi. Soru önergesini Başbakan İsmet Paşa (İnönü) cevaplandırdı. Daha sonra Sıkıyönetim ilanına ilişkin önerge tartışıldı ve oybirliğiyle kabul edildi.

7 Ocak 1931’de Çankaya’da, Mustafa Kemal Paşa başkanlığında, Başbakan İsmet Paşa, Meclis Başkanı Kazım Paşa (Özalp), Sıkıyönetim Komutanı Fahrettin Paşa (Altay), İçişleri Bakanı Şükrü Kaya ve Milli Savunma Bakanı Zekai Bey’in (Apaydın) katıldıkları bir toplantı yapıldı ve Menemen Olayı bütün yönleriyle ele alındı. Olayın gerici nitelikte, düzenli ve siyasi olduğu görüşüne varıldı.

Sıkıyönetim mahkemesi, 105 sanığı 15 Ocak 1931’de yargılamaya başladı. Duruşmalar, 25 Ocak’ta sona erdi ve 105 sanıktan 37’si için ölüm cezası verildi. 6’sının ölüm cezası yaş haddi nedeniyle 24 yıl “idama bedel hapis cezası”na çevrildi. Diğer sanıklardan 20’sine bir yıl, 14’üne üç yıl, 6’sına 15 yıl, birine 12,5 yıl hapis cezası verildi, 27 sanık beraat etti.

Karar, 31 Ocak 1931’de TBMM’ye sunuldu. Aynı gün Adalet Komisyonu’nda görüşüldü. Komisyon, 31 ölüm cezasından 28’ini onayladı. 2 kişinin ölüm cezasını 2 yıl hapis cezasına çevirdi. Bir kişinin cezası da, ölmesi nedeniyle kalktı. TBMM Genel Kurulu, 2 Şubat 1931’de cezaları onayladı.

Ölüm cezaları 3 Şubat 1931’de yerine getirildi.

Olayların meydana geldiği alan… (Cumhuriyet Gazetesi 17 Ocak 1931)



Sıkıyönetim, 28 Şubat 1931’de Manisa ve Balıkesir’den, 8 Mart 1931’de de Menemen’den kaldırıldı.

BU ÖZEL DOSYA, ŞU ANDA MAALESEF YAYINDA OLMAYAN BELGENET SİTESİ ARŞİVİNDEN YARARLANILARAK HAZIRLANMIŞTIR.